İstanbul’un en tarihi ve en güzel yapılarının merkezi olan Sultanahmet’te konuklarını ağırlayan Four Seasons Sultanahmet Hotel, enerji tasarrufunu ve çevre duyarlılığını ön plana çıkaran uygulamalarıyla dikkat çekiyor. Four Seasons Sultanahmet Hotel’in bu çevreci projelerini hayata geçiren otelin Teknik Müdürü Kemal Evcioğlu ve otelin Genel Müdürü Mr. Tarek Mourad ile projelerin tasarım, uygulama ve değerlendirme süreçlerini görüştük.

Four Seasons Hotel’in Genel Müdürü Mr. Tarek Mourad. Beşiktaş’ta ise bir Hotel Manager var, genel müdürü Mr. Felix Murillo. Her ikisi de Avrupa ve Orta Doğu Bölge Başkanı RVP Sayın Mr. Marcos Bekhit’e bağlı görev yapmaktadır. Four Seasons Sultanahmet Hotel’de uygulanan çevreci projeleri mühendislik dünyamızın bir parçası olarak düşünüyoruz. Gerçekten her projemizde öncelikle çevreci bir yan var mı diye bakıyoruz. Çevreyi korumak bizim kurumumuzun önemli görevlerinden biri olarak anlam taşıyor. Çünkü Four Seasons oteller zinciri dünyada çevreye önem verme konusunda öncü otel zincirlerinden birisidir. Four Seasons Sultanahmet de 2009 yılı içerisinde misafir memnuniyeti konusunda dünya 10’uncusu seçilmiştir. Bu da arka planında bir bütünlük taşıyan hizmet zinciri demektir. Teknik servisin görevi bu anlamda hayatidir. Oda sayısı ve büyüklüğünü ayırt etmeksizin Conde Nast Traveller Dergisi’nin tüm oteller arasında, bu otellerde kalan misafirlerle yaptığı anket neticesinde ortaya çıkan sonuçlara göre, Four Seasons Hotel Sultanahmet bu başarıyı elde etmiştir.

Çevreci açıdan bakışımız ile mühendislik perspektifinin örtüşmesini biraz daha açayım. Çevreci projeler, enerji tasarrufu ile doğrudan birbirine bağlıdır. Ben, 2007’nin Nisan ayında Four Seasons Sultanahmet’te göreve başladım. 2007 Nisan ayından bugüne kadar yapmış olduğumuz doğal gaz, su ve elektrik konusunda ayrıntılı kayıtlarımızı tutuyor ve harcama ve tasarruflarımızı günbegün takip ediyorum. Bu bilgilerin tamamı otelimizin kurulduğu ilk günden bugüne kadar tüm ayrıntılarıyla tutulmuştur. İşte bu veriler üzerinde yapılan değerlendirme ve analizler projelere yön vermektedir. Biliyorsunuz, Enerji Verimliliği Kanunu yürürlükte ve TEP enerji puanı enerji tasarrufları nedeniyle oldukça uygun bir rakam olarak hesaplanıyor. 

Enerji tasarruflarımızı rakamlarla anlattığımızda bunun ne demek olduğu ortaya çıkacak. Örneğin, rakamsal bir değerlendirme yapalım: 2007 sonunda 4.140.000 kWsaat civarında olan elektrik enerjisi tüketimimizin toplamı Aralık 2009 sonu itibariyle 3.110.000 kW/h gibi bir değere inmiştir. Dolayısıyla % 25 gibi bir dilimi iki yıllık bir süre zarfında elektrik enerjisi açısından tasarruf etmiş olmak anlamlıdır. Bu rakamlar BEDAŞ faturalarından alınan rakamlardır. Bunun dışında kullandığımız doğal gazda da tasarruf yaptık. Ayrıca su tasarrufuyla ilgili projelere de önem verdik. Elektrik ve doğal gaz tasarrufları için daha yeni başka projelerimiz de var. 

Otelde su ve elektrik kullanımını belirleyen, doğal gaz kullanımına tesir eden etmenler var. Bunları öncelikle hava sıcaklıkları etkiler. Banket faaliyetleri, örneğin doluluk oranı tüketimi doğrudan etkiler. Otel ne kadar doluysa elektrik ve doğal gaz da o kadar kullanılacaktır. Özellikle doğal gaz tüketimi açısından ısıtmanın yanı sıra çamaşırhanenin ve mutfağın da sayaç okumalarından da görülebileceği üzere otel doluluk oranının önemli bir etkisi vardır. Mutfak doğal gazla beslendiği için, mutfakta hazırlanan yiyecekler, room service için yapılan hazırlıklar, konferanslar, toplantılar, düğünler gibi banket operasyonlarındaki yoğunluklar bu tüketimi etkiler. 

Bu etkinliklerin yapıldığı tarihlerde tüketim artar, ama artmaması gereken zamanlarda artıyorsa ne olacak? Bu nedenle tüketimlerimizi günlük olarak gözlemler ve değerlendiririz. Mutfak ne kadar gaz tüketiyor? Isıtmada ne kullanıyoruz? Ne kadar yakıyoruz? Ne kadar su harcıyoruz? Bunun için bir veritabanımız ve üzerinde çalıştığımız teknik programlar var.

Tasarruf kapsamında yaptığımız çalışmalarımızı biraz daha ayrıntılandıralım ve tasarruf anlamındaki çalışmalarımıza girelim. 

Elektrik

Elektrikle ilgili tasarruflarımızda eski soğutma gruplarımızın yenilenmesi önemli bir rol oynadı. Eski chillerler, hakikaten inanılmaz enerji canavarıydı. İki ana grup otelin açılışıyla beraber, yani 1996 yılında tesis edilmişti. Dolayısıyla yaklaşık 10 yıllık bir süreçte hatırı sayılır bir yıpranma geçirdi. Kapasite olarak 1000 kilovat kadar bir kapasitemiz var. Bunun için bir ana, bir de yedek chiller satın alındı. Bir tanesini hemen kurduk ve soğutmadaki elektrik tasarrufumuzu başlattık. 

Aydınlatma

Elektrik enerjisi açısından önemli kalemlerden birisi de aydınlatma sisteminin tamamen enerji tasarruflu sisteme dönüştürülmesidir. Buna başlangıçta geçerli bir itiraz vardı. Çünkü eskiden enerji tasarruflu ampuller, düğmeye bastığınızda anında aydınlatma yapmazdı. Anahtar açıldıktan sonra 10-15 saniye gibi bir zaman içinde devreye giren bu eski tasarruflu ampuller Four Seasons Hotel misafirlerinin konfor standartları açısından uygun değildi. Dolayısıyla bizim standartlarımıza göre misafir konforuyla uyuşmayan bu yapısı nedeniyle teknolojinin gelişmesini bekledik. Ama geçtiğimiz sene içerisinde yani bizim bu çevreci çalışmaları başlattığımız dönemde çeşitli ampul üretici şirketler uygun aydınlatma sağlayan enerji tasarruflu ampulleri geliştirdiler. Böylece koridorlarda kullandığımız florasanlardan tutun da, misafir odalarında kullandığımız ampullere kadar tüm otel aydınlatmasını aşağı yukarı yüzde doksanların üzerinde bir oranla enerji tasarruflu sisteme çevirdik. Eski tüketilen enerjiye göre bir kısmı bir bölü beş ölçüsünde, kimisi bir bölü dört ölçüsünde enerji kullanmaktadır. Mesela aynı anda yandıklarında, geçtiğimiz sene yaptığımız hesapla bir rakam vereyim: Bütün otelde farazi olarak enerji tasarruflu lambalarımızı aynı anda yaksak, önceki tasarrufsuz lambalara göre 55.000 kW/h tasarruf sağlamışız. 

Kompanzasyon Sistemi

Kompanzasyon sistemimize el attık. Kompanzasyon değerlerimizi düşürdük. Bu çalışma da elektriksel denge ve enerji tasarrufu açısından önemlidir. 

Elektrik Sayaçları

Elektrik sayaçlarımızı dijital sayaçlarla yeniledik ve yeni tarife sistemine geçtik. Oradan da önemli bir tasarrufumuz oldu. 

Mutfakta Klasik Rezistanslı Isıtıcıları

Bunun dışında, mutfakta klasik rezistanslı ısıtıcılarımız vardı, onları infrared ısıtıcıya çevirdik. Örneğin; tabak ısıtmak için kullanılan bu rezistanslardaki 2 kW/h civarındaki enerji yerine, şimdi bunun dörtte bir ölçüsündeki enerjiyle rahatça ısıtma yapabiliyoruz. 

Frekans İnverterler

Klima santrallerimize frekans inverterler monte ettik. Bunlar önceden çok fazla enerji tüketen yerlerdi. Bu inverterler sayesinde bu tüketimleri düşürdük. 
Dolayısıyla bu elektrik tasarrufları, bütçemizi önemli ölçüde rahatlattı. 

Soğutma Üniteleri

Tabi ki yapılacak en büyük tasarruf kalemi soğutma ünitelerindeydi. Chillerin değişmesi, yerine eşdeğer kapasitede fakat modern chiller soğutma grubunun konması bize ağırlıklı olarak tasarruf yaptıran bir kalem oldu. Periyodik bakıma çok değer verir ve zamanı gelince mutlaka tüm bakımlarını; haftalık, aylık, yıllık, altı aylık bakımları titizlikle yaptırırız. 

Bakım OnarımAsansörler ve kazanlar gibi birimlerimizin bakımlarını kontrat yaptığımız firmalarla birlikte en ince detayına kadar takip ederek mutlaka yaptırıyoruz. Bakım onarım konusunda ayrıca, kendi teknik ekibimiz de var. Teknik müdür yardımcısı olarak görev yapan Sayın Adem Emiroğlu bu çalışmaları son derece başarıyla koordine ediyor. Mekanik Şefi Sayın Sedat Öztürk ve Elektrik Şefi Sayın Necmi Vıcıl da bakım tutum koordinasyonunda önemli görevler icra ediyor. Mekanik grubumuzda gece bir mekanikçi ve gündüz iki mekanikçimiz ile işleri idare ediyoruz. Elektrikçi olarak iki kişi, marangoz olarak tek bir marangozumuz var. Hüseyin Bey boya grubumuzun şefi, boya grubumuzda iki kişi var. Bir de ekstra yani yasal yoldan belirli bir saat üzerinden bizimle beraber çalışan; bahçeye, boya işlerine yardımcı olan bir yardımcı çalışanımız daha var. Aslında teknik ekibi mevcut iş yükü ile karşılaştırdığımızda çok kalabalık görmüyorum. Bir de bahçıvanımız var, onu da unutmayalım. 

Buhar Jeneratörü

Doğal gazla tahrik olan iki adet buhar jeneratörümüz var. Bunlar kurulduğu günden bu yana herbiri saatte 400 kilogram buhar üretiyorlardı. Dolayısıyla benim ilk geldiğim günden beri hedefimde bir lokal sistem tasarımı, yani buhar ihtiyacını çamaşırhane iş programına göre, bu programın doğurduğu iş gereksinimine göre düzenleme ihtiyacı vardı. Bunu yapmanın bir yöntemi buhar gerekmeyen zamanlarda buhar jeneratörünü kapatmaktır. Ama bu işlem doğrudan buharı kestiği için bir takım ihtiyaçları karşılamak amacıyla yeniden açmak zorunda kalıyorduk. Bu durumda makinanın açılması sırasındaki kalkınma süreçleri hep enerji kaybı demekti. Bu yüzden 36 kilovatlık bir lokal buhar jeneratörünün monte edilmesini planladık. Bizim “occupancy” dediğimiz doluluk oranlarının düştüğü dönemde buhar jeneratörlerini gece periyotlarında kullanmıyoruz. Belirli katları boş tutarak ısıtma ve soğutmayı tamamen kapatmak gibi, doluluk oranına bağlı bir tasarruf programı geliştirdik. Bunu merkezi olarak yönetiyoruz.
Mikroprosesörlerle Kontrol Edilen Çift Yakıtlı KazanıBundan başka çift yakıtlı, hem doğal gazla, hem de motorin ile çalışan iki adet kazanımız var. Fakat doğal gaz daha temiz yakıt olduğu için onu kullanıyoruz. Ama diesel yakmak için de hazırlıklıyız. Herhangi bir doğal gaz kesintisine karşı müşteri memnuniyetini sağlayabilmek için mevcut tankımızı hazır tutuyoruz. Tasarruf yapmak amacıyla bu kazanların yanma zamanını mikroprosesörlerle kontrol ettik. Elotec adlı Alman patentli sistemle kazanları kontrol ederek, yanma sürecindeki doğal gaz kayıplarını önlüyoruz. 

Flash Tank

Buhar devresine flash tank monte ettik. Tankın ve tesisatın montajını kendimiz yaptık. Malzemeleri İntervalf’ten aldık. Burada bir tankımız ve bir eşanjörümüz var. Bunların sayesinde elde ettiğimiz ısıyla dört adet sıcak su boylerlerimize ısı katkısı sağlıyoruz. Sıcak su sağlama üniteleri olan bu boylerler doğal gazla çalışıyor. Bunların ihtiyaç duydukları ısının bir kısmını bacadan attığımız buhar enerjisinden flash tank projesiyle geri kazanımla elde ederek önemli miktarda bir tasarruf sağladık. Bu projeyi yaklaşık 8 ay önce yaptık ve başarıyla çalıştırıyoruz. Daha önce buhar dönüşünü doğrudan eşanjöre bağlayıp da bir enerji tasarrufu yapıyorduk. Bu flash tankla birlikte daha profesyonel hale geldi. Profesyonel olarak flashtank projesini geliştirme aşamasında tedarikçi uzman grup ile beraber çalışırken daha önceden kendi koyduğumuz eşanjörün kapasitesi uygun olduğundan yeni bir esanjör satın almamız da gerekmedi. Tesisatı da kendi uzmanımız yaptı. 

Otomasyon Sistemi

Kurulu bir otomasyon sistemi üzerinden tasarruf kontrolü mümkün. Merkezi ısıtmaya bağlı gizli tavan tipi fancoil sistemimiz var ki misafir odalarının dekorasyonuna uygun bir tasarımdır. 14 adet klima santrali ile tüm oteli kontrol ediyoruz. 

Su Tasarrufu

Su tasarrufuyla ilgili olarak da otelde yapmış olduğumuz irili ufaklı projelerimiz var. Bir kere hava ile suyu karıştırıp basınçlandırarak kullanım ihtiyacına göre su elde ettiğiniz, musluklarda kullanılan tasarruf elemanı olan perlatörleri koyabileceğimiz her yere koyduk. Bunlar el yıkamada kullanım ihtiyacından daha fazlasının akmasını önler ve böylece % 50’ye varan oranlarda tasarruflar sağlanabiliyor. Örneğin; personel tuvaletlerine ayarlı perlatör taktık ve akış miktarını ayarlayarak aslında küçük gözüken ama tasarruf anlamında büyük sonuçlar elde ettik. Tabii ki perlatörlerin de çeşitleri var. Seçim yapabilirsiniz. Bir de hijyen konusuna da dikkat edilmelidir yani bu tür projelere sadece tasarruf yönünden bakmamak gerek. Ayrıca bahçe tesisatımızın yenilenmesi konusunda da çalışma yaptık. Sulamayla ilgili eski tesisatı ıslah ettik. Sulama tesisatında görülemeyen yerlerdeki bir takım kaçakları tespit ettik ve ortadan kaldırdık. 

Aktif-Reaktif Güç Oranı

Elektrik açısından gözlemlenmesi gereken önemli parametrelerden biri de aktif-reaktif güç oranıdır. Bu anlamda kompanzasyon değerlerinizi ve sisteminizi sürekli kontrol etmek zorundasınız. Bu oranı belirli bir değere düşürmenin olumlu etkilerini her otelin bilmesi gerekir. Tasarruf yapılacak ama hangi noktaya kadar? Ondan sonra acaba tesisat zarar görür mü? Tüm bu gibi sorgulamaları da yapmalısınız.

Su Islahı

Su ıslahı önemli bir konudur. Four Seasons Sultanahmet’te iyonizasyon sistemini önce bahçedeki dekoratif havuzda denedik. Yaptığımız yeni iyonizasyon sisteminin başarısını gördük. Örneğin; eskiden suyun içerisindeki kimyasal nedeniyle gelip su içmek isteyen kuşlar bu kadar rahat su içemezlerdi. Ama acaba büyük havuzlarda da aynı derecede başarılı mı, ayrıca soğutma kulelerinde de başarılı olabilir mi, diye sorguladık ve gördük ki gerçekten çok başarılı. 

Bahçede Damlama Su Sistemi

Su tasarrufu ile ilgili olarak bahçede damlama su sistemine geçtik. Bahçemizin ilginç bir yapısı vardır, toprak seviyesi çok derin değildir. Dolayısıyla tesisatın döşenmesi oldukça zor oldu. Toprakla uğraşmak da ayrı bir sanat. İtina etmek zorundasınız. Çime bakmazsanız hemen kurur ve bir bakmışsınız beş metrekare birden yok olmuş. Orada çimi yeşertmeniz zor olabilir ki bizim bahçemizde peyzaj açısından böyle bir şeye asla müsaade olmaz. Bu da bahçe sulamanın diğer yüzüdür. Bundan başka kış döneminde bitkilerimize besleyici ve çevre dostu proteinler uyguluyoruz. Bu sayede çiçeklerimiz kar altından bile canlı çıkar. 

Sensörlü Bataryalar

Su tasarrufu konusunda örneğin sensörlü bataryalardan söz edebiliriz. Özellikle tuvaletlerde personel kullanımı dahil her yerde bataryalara dönüş yaptık. Hijyenik oldu. Bunun dışında personel tuvaletlerinde susuz pisuvar kullanıyoruz. 

Microlife Yağ Yiyen Bakteriler

Ayrıca örneğin Microlife isimli bir ürünü iki yıla aşkın bir zaman yağ giderlerine uyguluyoruz ve herhangi bir sorun yaşamadık. Microlife yağ yiyen bakterilerle görev yapıyor ve daha sonra görevini tamamlayan ve ömrünü de tamamlayan bu bakteriler çevreyi kirletmeden kanalizasyona akıp gidiyor. 

Atık Yönetimi

Waste management dediğimiz atık yönetimi anlamında pilleri topluyoruz. Geriye dönüşüm kapsamında cam geri dönüşümünü ve kağıt geri dönüşümünü gerçekleştiriyoruz. Printer kartuşlarımızı geri dönüşüm kapsamında gönderiyoruz. Tedarikçi firma bunları dönüştürüyor ve yeni kartuşları bize gönderiyor. Bunlara ek olarak, atık yağları biyodizel üretimi için veriyoruz. Şu anda üzerinde çalıştığımız konu ampul geri dönüşümü. Dolayısıyla bir geri dönüşüm perspektifimiz var. 

Yağmur Suyunu Toplamak

Yaptığımız diğer bir çevreci projede yağmur suyunu toplamakla ilgilidir. Otelimizin simetrik bir geometrik yapısı vardır. Ayrıca eski Sultanahmet Cezaevi olan otelimizin mimarisi son derece estetiktir. Akan suyun kolayca toplanabileceği bir yapı vardı. Bundan yararlandık. Yağmur suyunu bir tankta toplayıp filtreleyerek sulamada kullanabiliyoruz. 

Gri Su Artımı ve Kullanımı

Ayrıca gri su için de geleceğe yönelik bir projemiz var. Çalışmalarımız sürüyor. Çamaşırhanede kullanım sonucu atılan suyu rezervuar suyu olarak değerlendirmeyi düşünüyoruz. 

Hava Kalitesinin Arttırılması

Hava sterilizasyonu, hava dezenfeksiyonu, filtreleme gibi konuları ele aldık. Su kalitesiyle aynı ölçüde hava kalitesinin arttırılması da çok önemlidir. Özellikle domuz gribine yönelik endişeler yayılınca hava yoluyla bulaşıcı hastalıklara karşı ilgi daha da arttı. Domuz gribi ardından ne çıkarsa çıksın önemli değil, bu konu aslında hava dezenfeksiyonu açısından önemli olan bir konuyu ateşledi. Ama her zaman olduğu gibi projelere dikkatli yaklaşmak lazım. Çünkü ürün seçiminde bir de işin sorumluluk boyutu var. Kredibiliteniz bilgi düzeyinize, o bilgilerinizi toplumla paylaşmanıza ve topluma, diğer insanlara ne kadar katkı sağladığınıza bağlı olarak yükselir. Eksik bilgiden sakınmanız gerekiyor. Eksiksiz hiçbir şey olmaz ama yine de araştırarak, soruşturarak bir yerlere gelmeye çalışıyoruz. 

Klima Santralinin Serpaninine Ultraviyole C Bandı’nda Çalışan UVC Işın Tüpleri

Bu bağlamda hava kalitesinin iyileştirilmesi konseptinde de mesela restoranımızın klima santralinin serpaninine Ultraviyole C Bandı’nda çalışan UVC ışın tüpleri monte ettik. Şimdi test sürecinde olan bu C bandının ne kadar etkin bir mikrop öldürücü, dolayısıyla havalandırdığınız alanları gözle görülemeyen, havada taşınan ajanlara karşı ne denli koruyucu olduğunu görüyoruz. Bu projeyi özellikle hastanelerin değerlendirmelerinde fayda görüyorum. Ultraviyole lambaların belli bir ömrü var, yılda bir kez değişmesi gerekiyor. Klima santrallerinin bakımı açısından ve elektrik tasarrufu açısından C Bandı’nın şöyle bir faydası oluyor: UVC lambalar serpantin yüzeyini ilk günkü gibi yeniliyor ve özel bir kimyasalla erişemeyeceginiz noktaları da dezenfekte ediyor. Buna ilaveten acaba kapalı devredeki suyun dezenfeksiyonunu sağlasak ve serpantin yüzeyini de C bantla dezenfekte etsek, böylece hava kalitesi nasıl olur diye de sorguluyorsunuz. Mesela bu bir fikirdir, bu alanda çalışan firmaların araştırması lazım. Bir inovasyon olabilir. Bu sistemi yaklaşık 8 aydır kullanıyoruz. Virüs ve bakterileri öldürdüğünü iddia eden bu sistemin tedarikçisi %99 gibi bir oranla hava sterlizasyonun sağlandığını ileri sürüyor. C bandının faydası olduğunu düşünüyorum. Hava dezenfeksiyonu açısından, hijyen ve anti alerjik ürünlerin de ele alınması lazım. 

Süpürgelerde Doğru Filtreler

Kullandığımız süpürgeler doğru filtrelere mi haizdir? Tedarikçi firmayı çağırdık ve bunlara ameliyathanelerde kullanılan kalitede filtre takabilir miyiz? diye sorduk. Vakum süpürgelerin filtrelerini değiştirdik. Ama aynı filtreler klima santrallerinde olmadı. Çünkü bu bir hesap işi. Hava akışı, debi, basınç hesabı derken, F7 ve F6 filtreler yeterli ve uygun oldu. Klima santralllerinde ve fancoillerde yapılan periyodik bakım da önemli. 

Yakıt Pili Uygulaması

Yakıt pili uygulaması Türkiye’de bir ilk olacak. Eğer bizde olmaz ise başka bir otelimizde uygulama yapılacak. Ben OTMD penceresinden olaya bakıyorum. UNIDO ITCHET Hidrojen Araştırmaları Enstitüsüyle temastayız. Bu temasımız neticesinde proje Four Seasons’da, olmazsa başka bir OTMD üyesi otelimizde kurulabilecek.

Four Seasons Sultanahmet Hotel’in Genel Müdürü Mr. Tarek Mourad

Yaklaşık üç yıl önce Four Seasons Sultanahmet’in genel müdürü olarak göreve başladım. Göreve geldiğim günden beri Türkiye’nin harika doğası ve insanları beni gerçekten çok etkiliyor. Bu ülkede bulunmaktan dolayı kendimi ayrıcalıklı, imtiyazlı hissediyorum. 

Çevre konusuna gelince; tabii öncelikle işe kendi evinizden başlamak zorundasınız. Biz de bu düşünceyle önce kendi evimiz saydığımız güzel otelimizi derlemek, toparlamak, çevreye ve topluma faydalı işler yapmak istedik. Aslında büyük bir otel olmamakla birlikte yaptıklarımızın son derece önemli olduğunun farkındalığıyla işe başladık. Çünkü kendimizi, yaşanabilir olması gereken bu dünyanın bir parçası olarak görüyoruz. Bu çerçevede, çevreyi koruma yolunda adımlar atma gereğinin sorumluluğunu hissettik. Her gün, bir önceki güne nazaran çevreyi daha az kirletecek şekilde yol almaya karar verdik ve işimize bebek adımlarla başladık. Bu çalışmalara başladığımızda pazarda işler son derece iyi gidiyordu. Öyle ki, biz çevreci çalışmalarımızı gündeme getirdiğimizde bu süreci o zaman izleyen insanlar şunu soruyorlardı: “İşler bu kadar iyi giderken ve ihtiyaç yokken neden böyle bir yola girdiniz?” Biz de onları şöyle yanıtlıyorduk: “Biz aslında bunu bir piyasa meselesi olarak, bir kar veya bir alışveriş meselesi olarak görmüyoruz. Kendimizi gelecek nesillere borçlu görüyoruz. Çevreyi koruma konusunu sosyal, toplumsal bir mesele olarak ele alıyoruz.” 

Çevreci projelerimizi yürüttüğümüz sırada müşteri memnuniyeti açısından misafirlerden aldığımız her olumlu geri bildirim bizim doğru istikamette olduğumuzu gösteriyordu. Genel alanlarda, misafir odalarında, aslında otelin her yerinde, küçük adımlarla ağır ağır başlattığımız bu projelerin hem misafire, hem personele, hem de çevreye dönüşlerinin yararları görüldükçe çevre koruma projemiz daha da gelişti. 
Bugün en büyük kazanımımızın çevre bilinci olduğunu düşünüyorum. Çünkü artık yaptığımız her işte şunu sorguluyoruz: “Bu yaptığımız çevreye faydalı mıdır, yoksa çevreye bir zararı var mıdır?” İşte bu bilince ulaşmamızın bize en önemli getiri olduğuna inanıyorum. 

İşlerin yüksek olduğu noktadan sonra, malumunuz dünya ekonomik krize girdi. Dünyanın hızla ekonomik krize girdiği bir dönemde kurumlar yeniden yapılanma, masraflarını gözden geçirme gibi süreçleri ele almak zorunda kaldılar ve birçok kurum panik düzeyinde endişeler yaşadı. Ama biz çevreci projelerimizin bir ödülü olan tasarruf sürecini önceden başlattığımız için herhangi bir endişeye düşmeden işlerimizi yürütebildik. Çünkü enerji ve su kullanımında önemli ölçüde tasarruf sağlamıştık. Bizim aslında misafir ve personel memnuniyeti açısından başarmaya çalıştığımız projeler öte yandan bize büyük finansal başarı getiriyordu. 

Son olarak şunu söylemek istiyorum. Bizim açımızdan diğer büyük kazanım, bu projeye başladığımızda bazı projelerin % 100 karşısında olan insanların bile itirazlarının tamamen ortadan kalkmış olmasıdır. Bu insanların artık bizimle birlikte olmaları ve şimdiki konjonktür içerisinde bize çevreci fikir ve inovasyon bulmada yardımcı olmaları bana göre en önemli gelişmelerden birisidir. 

Bizim sistemimizde, işler önceden rapor verilir. Büyüklerimiz anlamlı çalışmalara onay verirler. Bizde sistem genelde böyledir. Çevreyi koruma konusu ise Four Seasons Hotelleri için en anlamlı projelerden biridir.