Levent Taşkın

Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) tarafından yayınlanan Enerji İnovasyon Raporu’nda dünyadaki yatırımlar, Ar-Ge çalışmaları ve finansman desteklerinin enerji sektöründe hangi alanlara yöneldiğine dair bizlere bilgiler vermektedir. Bu raporda öne çıkan temel konulara odaklanarak gelecekteki trendlere ait yapılan çalışmalar hakkındaki bilgileri paylaşmak istiyorum.

Enerji İnovasyonunun Durumu Raporu, enerji teknolojisi geliştirme sürecinin ön saflarında yer alan teknolojilere, politikalara ve finansörlere odaklanmaktadır. Rapor, 2025 yılına ait 150'den fazla inovasyon örneğinden ve 40'tan fazla ülkedeki sektör uzmanlarıyla yapılan bir anketten yararlanarak, enerji teknolojisi inovasyonundaki son gelişmeleri ve ortaya çıkan zorlukları kapsamlı bir şekilde değerlendirmektedir.

Enerji alanındaki yenilikler, enerji güvenliği ve ekonomik rekabet gücüne yöneliyor. Piller, transformatörler, türbinler, motorlar ve ısı eşanjörleri gibi enerji teknolojilerinin küresel pazarı trilyonlarca dolar değerindedir. Küresel patentlerin yaklaşık onda biri enerji ile ilgili olup, bu da aktif bir inovasyon ekosistemine işaret etmektedir. Enerji depolama inovasyonu güçlü bir güç haline gelmektedir. Enerji depolama ile ilgili patentlerin payı 2023'te %40'a yükselmiştir. Bu da modern enerji güvenliği ve şebeke altyapısı için pillerin önemini vurgulamaktadır.

Günümüzde, piller, transformatörler, türbinler, motorlar ve ısı eşanjörleri gibi enerji teknolojileri için küresel pazarların değeri trilyonlarca dolara ulaşmaktadır. Enerji sektörü inovasyon yoğun bir sektördür; her on patentten biri enerjiyle ilgilidir; bu oran kimya, ilaç veya ulaştırma sektörlerinden daha yüksektir.

Günümüzde enerji inovasyonunun odak noktası rekabet gücüne ve güvenliğe kaymaktadır. Uzmanlar ve sektör temsilcileriyle yapılan ankette, katılımcıların %80’i enerji güvenliğini 2025 yılında enerji inovasyonunun en önemli üç itici gücü arasında göstermiş; bu konu, uygun fiyat, sera gazı emisyonları ve ulusal ekonomik performansı geride bırakmıştır. Bu durum, kritik mineral tedarikini, nükleer enerjiyi, elektrik şebekelerini ve yerli enerji kaynaklarını destekleyen teknolojileri canlandırmıştır.

Düşük proje maliyetleri ve yeni tasarımlar, sadece 10 yıl önce sıfır olan yüzer sıvılaştırılmış doğal gaz (FLNG) yatırımlarını artırmış ve bu teknolojinin 2030 yılına kadar küresel LNG kapasitesinin sekizde birinden fazlasını karşılaması beklenmektedir.

Enerji inovasyonundaki güçlü yönler ile endüstriyel güçlü yönler birbirini pekiştirebilir. Farklı ülkelere ilişkin analizler, en büyük fosil yakıt üreticilerinin şu anda fosil yakıt teknolojilerinde en yüksek uzmanlığa sahip olduğunu ve rüzgar enerjisine erken yatırım yapan ülkelerin şu anda rüzgar enerjisi patentlerinde en yüksek avantaja sahip olduğunu göstermektedir. Ancak teknik uzmanlık, otomatik olarak endüstriyel rekabet gücüne dönüşmez; üretim avantajlarına ve stratejik ticaret veya bilgi ortaklıklarına büyük önem verilmesi gerekir.

2025 yılında, klima sistemleri, perovskit güneş enerjisi, füzyon enerjisi, sodyum-iyon piller ve yeni nesil jeotermal enerji gibi alanlarda 150’den fazla önemli enerji inovasyonu örneği tespit edildi. Yıllar süren büyümenin ardından, enerji inovasyonuna yönelik finansman, daha yavaş bir büyüme ve değişen önceliklerin damgasını vurduğu bir döneme giriyor gibi görünüyor. 2024 yılında küresel kamu enerji Ar-Ge harcamaları, 2023’teki son zirve seviyesinden geriledi ve 2025 yılına ilişkin tahminimiz, %2’lik bir düşüşle 55 milyar ABD dolarına geriledi.

2022'den bu yana enerji sektörüne yönelik risk sermayesi yatırımlarındaki düşüşün tek bir nedeni yoktur. Yüksek faiz oranları ve belirsiz makroekonomik ortam başlangıçta başlıca etkenlerdi. Bu faktörler, yatırımcıları daha az yatırım yapmaya ve yatırım yapmadan önce daha uzun süre beklemeye yönlendirdi. 2025 yılında Yapay Zeka (AI) için ayrılan fonların payı neredeyse %30'a yükselirken, enerjinin payı küçüldü.
Enerji için yeni büyüme alanları şekilleniyor. Yedi öncelikli teknoloji alanı: – karbondioksit giderimi, --kritik mineraller, -yeni nesil jeotermal, -düşük emisyonlu endüstriyel üretim,- havacılık, nükleer fisyon ve füzyon enerjisi olmaktadır.

Enerji depolama alanının enerji patentleri içindeki payı artmakta olup, %40’a ulaşmıştır. 2010 yılından bu yana kristal silikon PV patent başvuruları azalırken, güneş perovskit patent başvuruları artmıştır ve şu anda tüm güneş pili patentlerinin %70’inden fazlasını oluşturmaktadır. Çin, küresel perovskit patent başvurularında başı çekmekte olup, onu Kore ve Japonya izlemektedir. 2025 yılında perovskit, pazarlanabilir boyutlarda dünyanın ilk %33 verimliliğe sahip güneş pili dahil olmak üzere birçok inovasyon dönüm noktasına ulaşmıştır. Kristal PV'nin yerini alması beklenmemekle birlikte, PV için toplam pazarı genişletebilir.

Çin tek başına 2023'te 2020'ye kıyasla iki kat daha fazla uluslararası enerji patenti başvurusu yaptı ve bu sayı ABD, Japonya veya Avrupa'nın iki katına ulaştı. Patentler özellikle enerji depolama ve endüstriyel enerji verimliliğine odaklanıyor. Çin, 2025 yılında perovskit güneş tandem hücre verimliliği rekorunu kırmak, ilk kilovat ölçeğinde katı hal klima sistemini sergilemek ve ilk 50 MW'lık yüzer rüzgar türbinini planlamak dahil olmak üzere birçok inovasyon dönüm noktasına ulaşmıştır.

Avrupa, GSYİH’nın %0,1’ini enerji Ar-Ge’sine ayırma hedefine istikrarlı bir şekilde yaklaşmaktadır.Avrupa’da odaklanılan konular arasında füzyon enerjisi, yer altı hidrojen depolaması, endüstriyel elektrifikasyon, elektrik şebekesi stabilizasyonu, CO2 depolaması, sentetik yakıtlar ve metan tespiti ön sırada yer almaktadır.

Amerika Birleşik Devletleri, enerji inovasyonunda bir lokomotif olmaya devam ediyor. 2025 yılında ABD'deki inovasyonun öne çıkanları arasında en büyük katı hal termal pil, daha güvenilir jeotermal sondaj, nikel ve kobalt içeriği azaltılmış lityum iyon pillerde yapılan iyileştirmeler ve yeni havacılık tasarımlarına yapılan yatırımlar yer alıyor.

Japonya’daki yenilikçiler, pil teknolojisinde liderliği korumak için yarışıyor. Japonya’nın enerji alanındaki patent başvuruları, gelişmiş kimyasal bileşimler de dahil olmak üzere büyük ölçüde pil teknolojisine yöneliktir. Japonya, güneş perovskit, füzyon ve hidrojen bazlı yakıtlar gibi gelişmekte olan alanlarda iyi bir konumdadır.

Gigavat ölçeğinde füzyon enerjisine ulaşmak için hâlâ biraz zaman var, ancak kamu Ar-Ge alanında uzun süredir devam eden uluslararası işbirliği, bu teknolojiyi deneme aşamasının eşiğine getirmiştir. IEA’nın füzyon konusunda uluslararası işbirliğini desteklemeye başlamasından elli yıl sonra, 2025 yılında Çin, Fransa, Almanya, Birleşik Krallık ve Amerika Birleşik Devletleri’ndeki devlet destekli tesislerde, 30’dan fazla ülkenin dahil olduğu konsorsiyumlar tarafından önemli deneysel dönüm noktalarına ulaşılmıştır. Bu ilerlemeler, elektrik çağında gelecekteki ekonomiye enerji sağlamak için kökten farklı bir yolun umudunu artırmıştır.

Bu raporun bulguları, sürekli ve somut politika adımlarının öneminin devam ettiğini ortaya koymaktadır. Özellikle, enerji Ar-Ge’sine ve projelere yönelik kamu harcamalarının bu işe gönül veren ülkelerde bir dizi temel politika haline gelmiş olduğunu açıkça göstermektedir.