Basınç Ölçümü

Basınç ölçümü manifoldlarla yapılmaktadır. Piyasada dijital ve manifold olarak 2 farklı çeşitte cihaz bulunabilir. Analog manifold kullanılırken sistemdeki akışkana ait manifold kullanılmalıdır. Dijital manifold kullanılıyorsa ölçümden önce ilgili akışkan tipi seçilmelidir. Manifoldlarda mavi taraf alçak basınç, kırmızı taraf ise yüksek basınç tarafını işaret etmektedir (Şekil 10.1). Manifold kullanarak seçilen akışkanın ölçülen basınçtaki doyma sıcaklıklarına ulaşılabilir. Doyma sıcaklığı akışkanın uygulanmış basınç altındaki kaynama/yoğuşma noktası olup bu ilişki Şekil 10.2’de gösterilmektedir.

 

Boru Yüzeyinden Sıcaklık Ölçümü

Soğutucu ünitelerde boru yüzeyinden sıcaklık ölçümü almak önemlidir. Bu işlemin sebebi boru içinden geçen akışkanın sıcaklık değerini görebilmektir. Bu ölçüm temaslı veya temassız (infrared) termometrelerle yapılabilmektedir. Yüzey tipi temaslı termometrelerin ölçüm doğruluğu temassızlarla karşılaştırıldığında daha yüksektir. Temaslı ölçüm yaparken borunun şeklini alan esnek bantlı yüzey termometrelerinden veya boruya kenetlenebilen tarzda sensörlerden kullanmak ölçüm doğruluğunu arttırır (Şekil 10.3).

 

Temassız termometrelerin ise avantajı çok hızlı ölçüm yapmalarıdır. Bu cihazlarda ise kullanma kılavuzlarında belirtilen optik orana dikkat ederek, cihazı borunun sıcaklığını ölçecek mesafeye getirerek ölçüm yapılmalıdır. Ayrıca temassız termometrelerle parlak yüzeylerden ölçüm alınmamalıdır. Mümkünse parlak yüzeyler mat hale getirilmelidir.

 

Aşırı Kızdırma 

Aşırı kızdırma özellikle kompresöre sıvı gitmemesi için gerekli olan bir ölçümdür. Kompresörde sıvı sıkıştırılamayacağından dolayı, az miktardaki sıvı bile kompresöre zarar verebilmektedir. Aşırı kızdırma direkt olarak ölçülemediğinden, birbirine paralel iki ölçüm ile hesaplanabilmektedir. Alçak basınç, yani evaporatorden aldığımız basınç değerine Po diyelim. Sistemde bulunan akışkanın “Po” basıncı altındaki kaynama noktasına “to” diyoruz. “to” değeri sistemdeki gaza ait analog manifoldun dış çeperindeki çembere bakarak, doymuş sıcaklık tablosuna bakarak veya dijital manifold üzerinden akışkanı seçtiğinizde otomatik olarak hesaplanan değere bakarak bulunabilir.

 

Örnek olarak suyun 1 bar (atmosfer basıncı) altındaki hesaplanan sıcaklığı (to) = 100C’dir.

 

Yine alçak basınç tarafından boru yüzeyinden ölçtüğümüz sıcaklığa ise “gerçek sıcaklık” denir ve “toh” olarak gösterilir. Aşırı kızdırma bu 2 değer arasındaki farktır. Yani;

İdealde aşırı kızdırma değeri 5-7K civarında olması gerekirken, değer 4 ile 12K arasında dalgalanabilir.

 

Aşırı Soğutma

Aşırı soğutma değeri kondenser tarafında akışkanın tamamen sıvı fazına döndüğünün bir garantisidir. Eğer akışkan tamamen sıvı fazına geçmediyse ve genleşme valfine gaz fazında ulaştıysa oluşan baloncuklardan dolayı akışı bloke edebilir ve soğutma sistemi daha az güç üretebilir.

 

Aşırı soğutma direkt olarak ölçülemediğinden dolayı, birbirine paralel iki ölçüm ile hesaplanabilmektedir. Yüksek basınç, yani kondenserden aldıgımız basınç değerine Pc diyelim. Sistemde bulunan akışkanın “Pc” basıncı altındaki yoğuşma noktasına “tc” diyoruz. “tc” değeri sistemdeki gaza ait analog manifoldun dış çeperindeki çembere bakarak, doymuş sıcaklık tablosuna bakarak veya dijital manifold üzerinden akışkanı seçtiğinizde otomatik olarak hesaplanan değerdir.

 

Yine yüksek basınç tarafından boru yüzeyinden aldığımız sıcaklığa ise “gerçek sıcaklık” denir ve “tch” olarak gösterilir.

 

Aşırı ısınma bu 2 değer arasındaki farktır. Yani;

 

 

 

 

İdealde aşırı ısıtma değeri 2-3K civarında olması gerekirken, bu değer 10-15K civarına kadar çıkarılabilir. Aşırı soğutma / aşırı kızdırma değerlerinin ölçümleri için artık yoğunluklu olarak sıcaklık da ölçebilen manifoldlar kullanılmaktadır. Basınç ve boru yüzeyinden sıcaklık ölçümünün aynı anda yapılabiliyor olması eş zamanlı olarak aşırı kızdırma ve aşırı soğuma değerlerinin de görüntülenebiliyor olmasını sağlar. Bu da daha doğru bir ölçüm yapılmasına olanak sağlamaktadır. 

 

Aşırı Kızdırma / Aşırı Soğutma ölçümüne örnek:

 

Aşırı Kızdırma / Aşırı Soğutmanın işaret edebilecekleri;

• Kompresörün sıvıdan korunması

• Genleşme elemanının önünde sıvı olmamasının garantisi

• Kompresör verimi

• Yağ geri dönüşü iyileşmesi

• Genleşme ventili bozuk olabilme ihtimali

• Evaporatör küçük olabilmesi.

• Eksik/Fazla gaz ihtimali

• Soğutma kapasitesi izlenmesi

 

Sızdırmazlık Testi (Basınç düşüm testi)

Öncelikle sistemin sızdırmazlık testi yapılmalıdır ve tüm parça ve valflerin düzgün olarak montajının yapılıp yapılmadığı kontrol edilmelidir.

• Tüm parçaların basınca karşı dayanıklılıkları test edilmelidir.

• En zayıf basınca dayanıklı parça uygulanacak basıncı belirler.

• Sisteme azot gazı verilir.

• Tüpün iç basıncı ilk zamanda sisteme göre daha yüksek olduğundan sistem otomatik olarak tüpün içerisindeki akışkanı emer. 

• İstenilen basınç degerine geldikten sonra sistem dengeye ulaşana kadar beklenir ve manifold’da okunan değer not edilir. Başlangıç ve bitiş zamanlarındaki ortam sıcaklıkları mutlaka not edilmelidir. Zira ortam sıcaklığındaki 20 C’lik düşüş basınç değerini de 0,2 bar düşürecektir ve yanlış algılamalara sebep olabilecektir.

 

Ortam sıcaklıklarındaki artış ve azalışın sızdırmalık testine etki etmesinin önüne geçmek için ortam sıcaklığına göre basınç değerini düzeltebilen dijital manifoldlardan kullanmakta fayda vardır.

 

Akışkan tahliyesi, Vakum (Sistemi kurutma)

Nem ve soğutucu akışkan birleşimi sisteme fazlasıyla zarar verebilir. Sistem içindeki nemi atmak için sistem vakuma alınır. Vakum yapmanın asıl amacı sistemdeki akışkanın tahliyesi ile birlikte, sistemdeki nemi de tahliye etmektitr. Bilindiği gibi basıncın düşmesi akışkanın kaynama noktasını da aşağı çekmektedir. Vakum esnasında sistem basıncı öyle dip seviyelere inmektedir ki, sistemdeki suyun kaynama noktası eksi “-“ değerlere inmektedir. Bu sebepledir ki ortam sıcaklığında, sistemin içerisinde bulunan su, gaz fazına dönüşmekte ve sistemden gaz fazında tahliye edilmektedir. Örnek olarak: sistem basıncını 50 mbar’a inerse, suyun kaynama noktası yaklaşık 330 C’ye inecektir.

 

Vakum işlemi, hava sıcaklığı ile suyun vakum basıncı altındaki kaynama noktası arasında 300 C fark olana kadar devam ettirilmelidir.

Düzgün pompa ve ölçüm cihazı kullanıldığında 0,5 mbar’lara kadar vakuma inmek mümkündür.

 

Sisteme Akışkan Doldurma

Vakum işleminden sonra sistem akışkan ile doldurulur. Genellikle sistem alçak basınç tarafından doldurulur.

• Azeotropik gazlar gaz fazında verilir.

• Karışım gazları sıvı fazında verilir. Bu sayede sisteme doğru karışımın verlidiği garantilenmiş olur.

• Sistem basıncı tüp basıncından daha düşük olduğundan dengeye gelinceye kadar sistem akışkanı emecektir.

• Kompresör çalıştırılır ve istenen kaynama ve yoğuşma sıcaklığına gelene kadar sistem akışkan ile doldurulur.

 

Terazi 

Sisteme verilen akışkanın miktarı dijital terazi kullanılarak tespit edilir. Sisteme akışkan eklenmeden önce dolu tüp terazinin üzerine yerleştirilerek dolu tüpün darası alınır. Böylelikle eklenen akışkan miktarı terazi üzerinden rahatlıkla incelenebilir.

 

Gaz Kaçak Testi

Soğutma sistemleri yılda bir kez dijital gaz kaçak dedektörü ile kaçak olup olmadığı ile ilgili kontrol edilmelidir. 

 

Gaz kaçak testi çalışan bir sistemde de gerçekleştirilebilmektedir. Tüm bağlantı noktalarının titizlikle incelenmesi gerekmektedir. Soğutucu akışkan havadan daha ağır olduğundan kaçak yer seviyesinde daha iyi tespit edilebilir. 

 

Gaz kaçak dedektörünün mevcut gaz kaçağında alarm vermeyecek duruma getirilebiliyor olması gaz kaçağının yerini bulmakta kolaylık sağlayacaktır. 

 

Bu tür cihazlarda kaçak tespit edildikten sonra cihaz mevcut ortamdaki gaz kaçağında alarm vermeyecek duruma getirildiğinde, cihaz gaz kaçağının daha fazla olduğu kaçak noktasında alarm verecektir. Bu sayede kaçak noktasal olarak tespit edilecektir.