Elastomer malzemenin üretim prosesi öncelikle hammaddelerin belirli miktarlarda karıştırılmasıyla başlar. Karışım ihtiyaç duyulana kadar depolanabilen şerit ya da palet içinde şekillendirilir. Bir sonraki aşama genellikle içinde metal parçalarının da olduğu kalıba giriş için ringlerin boşluğunu çıkarmaktır. Kalıp içindeki malzeme kontrolü bir sıcaklık ve basınçta vulkanize edilir. Kalıplanmış ring’in çıkartılmasından sonra genellikle tıraşlamak ya da çapaklarını temizlemek gereklidir. 

 

Çok gözlü bir kalıpta gözler arasındaki yakın toleransı elde etmek zor olabilir ki bu durum kalıptan çıkarılan ringlerde probleme neden olabilir ve hatta kalıpta yüksek basınç ve termal gerilmelere neden olabilir. Bu tip sorunları çözmek için enjeksiyon kalıplama uygun olabilir ancak kauçuk malzemeler için sonuç plastik malzemelere göre daha pahalıdır, genellikle ekonomik değildir. Başta fluoroelastomerler olmak üzere bazı elastomerler, diğerlerine nazaran kalıpta daha yüksek çekme paylarına sahiptir. Bu farklar kauçuk O-ring’ler için standartlarda kabul edilmiş toleransları yansıtır. Örneğin BS 1806’da 3,53 mm kesit çapındaki orta boy bir O-ring’ in çap toleransı ± 0,1 mm’dir.

 

Açıkça belirtmek gerekirse, elastomer bileşiklerinin özellikleri pek çok faktörden etkilenir ve bu nedenle pek çok tedarikçiden gelen malzemeler geniş bir sonuç skalasına sahiptirler. Aynı zamanda üretim esnasındaki zayıf proses kontrol şartları tek bir kaynaktan alınmış olsa bile partiden partiye önemli farklar yaratabilecek sonuçlara neden olabilir. Eğer bir elastomer parça kritik bir uygulama için satın alınıyorsa, üretim kalite kontrol mutlaka dikkat edilmesi gereken bir konu olarak karşımıza çıkmaktadır. Tablo 1’de O-ring malzemelerinin temel özellikleri görülmektedir.

 

Bir yatak içinde O-ring’in montajı esnasında, sürtünme problemlere neden olabilir, bu durumda ise genellikle O-ring ile yüzey arasında bir yağlayıcı kullanılır. Bu tip durumlarda mineral yağ, mineral gres yağı doğal kauçuk, butil ya da etilen-propilen ile silikon yağı ya da gres yağı silikon kauçuk ile kullanılmamalıdır. 

 

Tablo 2’de bazı akışkanlarla kullanımında uygun olan veya uygun olmayan elastomerlerin listesi yer almaktadır. Bu tip tablolara uygun olarak seçim yapmak servis ömrünün gerektirdiği sorumluluklar içinde kalmayı da sağlar.

 

 

* Yazar: Dr. Mak. Müh. Süleyman TOKAY 

Ar-Ge Danışmanı / Duyar Vana Mak. San ve Tic. A.Ş.

 

Kaynak: “Fluid Sealing Technology, Principles and Applications”, Heinz K. Müller, Bernard S. Nau, Marcel Dekker Inc. 1998.