İşletmeci Gözü ile Mekanik Tesisat

15 Ağustos 2012 | TEKNİK MAKALE
199. Sayı (TEMMUZ 2012)

4.770 kez okundu

Cemal BOLAT - METRO Propertis Proje Müdürü

1. Mekanik Tesisat Süreçleri

İşletme ve Bakım öncesi yapılan 3 süreç birbirinden bağımsız olmalı (kuvvetler ayrılığı ilkesi gibi). Süreçler birbirini denetlediği ve ittiği için hem kalite artar hem de zaman kaybı azalır.

Proje ve tasarım
Temin ve montaj
Test ve devreye alma

Süreçlerin tek elden yapılması inisiyatifi de ortadan kaldıracaktır.

2. Proje ve Tasarım Süreci Sorunları:

Daralan bütçeler
Artan standartlar ve yasal sorumluluklar
Niteliksiz rakipler

Yapının ayakta durmasını sağlayan statik ile binanın yaşanabilir ve fonksiyonel olmasını sağlayan elektromekanik, mimari tasarım tarafından arka plana itilmektedir. Proje ve tasarım bir yatırım olarak değil, masraf olarak görülmektedir. Oysa ilk yatırımı ve işletme giderlerini proje ve tasarım belirlemektedir.

Mekanik tesisatlar; özellikle şaftlar, koridorlar, asma tavanlar ve teknik hacimlerde mimari tasarımın zorlamasından dolayı yerleşim sorunu yaşamaktadır. Bu soruna sahada elektrik ve diğer uygulamalar da eklenmektedir. Uygulamada sayıları artmaya başlayan elektromekanik firmaların proje ve tasarımda da yaygınlaşması bu sorunları azaltacaktır.

Proje, hesap, rapor, keşif ve şartnameler yeterli ve detaylı değilse uygulamacı daha fazla kar ya da daha az zarardan yana seçim yapmaktadır. Bizdeki genel tasarım tarzı, mühendisin uygulama süreci içine daha fazla girmesine neden olmaktadır. Tasarımda daha fazla detay ve uygulamada daha eğitimli eleman olmadığı sürece devam edecektir.

3. Proje ve Tasarım Sürecinin Öncelikleri

Bina ihtiyacına uygun seçim
Cihaz ve donanım gereksinimlerinin belirtilmesi (elk. vs.)
Uygulama kolaylığı ve çabukluğu
Konfor ve enerji tasarrufu
Markaya göre değil, sisteme göre şartname
İleri teknolojiye ve geliştirmeye uygunluk (rezerv hat vs.)

4. Uygulama Sürecinin Öncelikleri:

Montaj tekniğine uygun kurulum
Diğer disiplinlerle işbirliği içinde çalışma
Kullanım ve bakım kolaylığı
Kayıp ve kaçakların önlenmesi (testler)
Detaylı sistem tarifi, kullanım ve bakım eğitimi

5. Proje ve Tasarım Süreci ile İlgili Detaylar

WC havalandırmasında bölgesel koşullar dikkate alınmalı. (Minimum 15 ach)
Daha geniş serpantin ve filtre yüzeyi ile düz kayış seçilerek işletme giderleri düşürülebilir.
Minimum taze havadan bağımsız olarak serbest soğutma için % 100 taze hava olanağı olmalı.
Sistemde asgari olarak zaman, iç ve dış hava kalitesi, sıcaklığı ve entalpi kontrolü yapılmalı.
Yüksek alanlardaki difüzörlerin kanat açıları ısıtma ve soğutma için otomasyonla ayarlanabilmeli.
Su deposu tek hacim yerine 2-3 bağımsız hacim olmalı.
Kalorimetre ve su sayaçları ekonomik analizler için daha yoğun kullanılmalı.
Mekanik hacim ve şaftlar yeterli büyüklükte planlanmalı.
Sistemlerde frekans inverter, selenoid vana vs. kullanımı
Yangın ve güvenlik sistemlerinde otomasyon sistemi minimum kullanılmalı.
Kullanılmayan bölge ve mahal kontrolü için uygun zonlamalar olmalı.
Şartnamelerde yoğuşma boruları da tanımlanmalı (PPRC boru yerine sert PVC yada galvaniz boru).

6. Uygulama Süreci ile İlgili Detaylar

Uygulamaya başlamadan önce montaj detaylarını gösteren saha çizimleri (shop drawings, superposition) oluşturulmalı.
Ulaşım için bakım platformu, merdiven, kedi yolu vs. olmalı.
Sistem güvenliğini sağlayan ekipman testleri yapılarak tutanakla teslim edilmeli. (Emniyet ventilleri, genleşme tankları, kazan emniyet elemanları)
Su ve hava debileri balans ayarları yapılmalı.
Yağ tutucu hatları donmaya karşı izole edilmeli.
Asma tavanlarda bakım kapağı ve kedi yolu olmalı.
Kesme vana yerleri mutlaka etiketlenmeli.
Fan coil emişleri asma tavan içinden olmamalı.
Havalandırmada uzun fleks kullanımından kaçınılmalı.
Tesisat duvar geçişlerinde mutlaka kovan kullanılmalı.
Balık bölümü diğer bölümlere göre farklı olmalı (evaporatörler epoksi kaplı, paslanmazlar V4A)
Balık satış reyonu için koku perdesi olmalı.
Unlu mamuller mahal yüksekliği min. 3,5 m olmalı.
Küçük ya da büyük, kullansın ya da kullanmasın tüm mağazalarda pis su ve temiz su hatları bırakılmalı.
Elektrik odaları tavanında tesisat boruları geçirilmemeli.
Peynir hazırlık odası giderleri tüm giderlerden ayrı bir toplama çukuruna çekilmeli.
Yangın dolap montajları mağaza donanımlarıyla birlikte yapılmalı.
Cihaz yakınına filtre vs. temizliği için su hattı çekilmeli.
İmalatçı tavsiyelerine uygun servis müdahale boşlukları bırakılmalı.
Kondenser giriş-çıkış havası baypas yapmayacak şekilde binadan uzak olmalı.
Sürekli müdahale edilecek pislik tutucu, hava filtresi vb ekipmanların önünde engel olmamalıdır.
Yetersiz testlerden dolayı giderilemeyen sıhhi tesisat kaçakları donatıyı çürüttüğü için bir çok bina depremde ıslak hacimlerden dolayı yıkılmaktadır.
Tesisat iç ve dış temizlikleri yapılmalı.

7. Test ve Devreye Alma Süreci Devir Teslimi

Test ve devreye alma uygulamadan bağımsız olmalı.Cihazlarla ilgili bilgi ve dökümanlar (marka, model, kapasite, katalog, garanti belgesi, servis formları vs.)
Genel sistem tarifi ile cihazlarla ilgili bakım ve kullanma kılavuzları
Sistemlerle ilgili resmi kurum ve uzman firma beyanları (otomasyon ve yangın senaryosu)
Cihaz sarf ve yedek malzeme detay bilgileri(filtre, kayış, motor, fan, kasnak vs.)Cihaz elektrik bilgileri (güç, akım vs.)
Test tutanakları (kanal sızdırmazlık ve hidrolik testler)
Nihai uygulamayı yansıtan As-built projeler
Sistemi kuran firma ve ilgili kişilerin iletişim bilgileri, cihaz satıcı ve servis iletişim bilgileri
Bina tekniğine cihaz ve sistemlerle ilgili eğitim verilerek kayıt altına alınmalı.

Örnek Uygulamalar

Mutfak Davlumbaz Seçimi

Fast food mağazalarında klasik davlumbaz yerine yüksek performanslı davlumbaz (çift cidarlı) seçilmesi hem enerji tasarrufu (minimum %40) sağlamakta hem de koku sorununu azaltmaktadır (Şekil 1).

Real kullanım sıcak suyu tamamen endüstriyel soğutmadan ısı geri kazanımla sağlanıyor (Şekil 2).

Isı geri kazanım, taze hava oranı belli bir düzeyin üzerinde değilse kullanılmamalı (Şekil 3).

Örnek Proje Uygulama 1. Meydan Ümraniye AVM Toprak Kaynaklı Isı Pompası Sistemi

Proje İle İlgili Teknik bilgiler

8 ödüllü AVM nin açılış yılı 2007, kurulum alanı 128 bin metrekare
Mimari konsepti Londra merkezli Foreign Office Architects (FOA)
Mekanik proje müellifi Çilingiroğlu Mühendislik (Sarven Çilingiroğlu)
Toprak tarafı uygulaması ve komple cihaz tedarikçisi FORM A.Ş.
Projede Isı pompaları, ısı geri kazanım tekerlekli klima santralleri, su kaynaklı paket klimalar ve kapalı devre kuleler kullanıldı.
Cihaz markaları: Climatemaster, Lennox, Decsa
150 m derinliğe inen 208 adet dikey sondaj
Toplam dikey borulama 18 km, yataylar dahil komple 55 km
Yaklaşık 3500 kW soğutma ve 1200 kW ısıtma yükü
Yaklaşık 1,000 kw yük toprak tarafından karşılanmakta
Sistemde ilave 2,500 kw kapalı devre kule var.
YAZ : Binadaki ısıyı alarak 25 santigrat derecelere çıkan su, toprak aracılığıyla 20 santigrat derecelere indirilerek tekrar binaya gönderiliyor.
KIŞ: topraktan 20 santigrat derece gönderilen su binayı ısıtarak 15 santigrat dereceye düştükten sonra tekrar toprağa gönderiliyor.
Fosil yakıtın kullanılmadığı sistemde her yıl 350 ton CO2 havaya salınması önleniyor.
Yılda 454.000 kilowatt saat primer enerji tasarruf.

Toprak Kaynaklı Sistem Avantajları

Düşük işletme maliyeti (klasikten %20 daha az, COP:4,3)
Uzun ekipman ömrü, estetik dış görünüm
Kolay kullanım, daha az ses problemi
Daha küçük mekanik odadan dolayı yer tasarrufu
Devamlı toprak altı enerjisinden dolayı daha çok verim
Daha küçük ısı pompası seçimi
Bağımsız faturalandırma ve bağımsız kullanıcı konforu
Tek cihazla ve her an ısıtma ya da soğutma imkanı
Düşük karbon salınımı
Kullanıcının kendi cihazını alma imkanı
Enerji temini ve depolama gibi sorunlardan bağımsız
Diğer enerjilerle entegrasyonda kolaylık
Prestijli bir proje olarak sektörün, kiracıların ve müşterilerin dikkatini çekmekte ve kendi reklamını yapmaktadır.
Merkezi yerine her noktadaki üniteler için daha kompleks bir bakım
Daha yüksek ilk yatırım maliyeti ve uzun geri dönüşüm.
Nitelikli tasarımcı ve müteahhit sayısının sınırlı olması
Karı düşük olduğu için satıcılar bakımından çekiciliği düşüktür
BMS açısından konvansiyonel sisteme göre daha karmaşık ve maliyetli
Pik yüklerde sorun yaşanabiliyor. Kapasite istenildiği gibi artırılamamaktadır.
İşletme konusunda eğitimli personel sorunun yaşanabiliyor.