1428 yılında yapılmış ve Hacı Bayram-ı Veli hazretlerinin türbesinin de yanında bulunduğu Hacı Bayram-ı Veli Camii ve çevresi  Ankara Büyükşehir Belediyesi’nin titiz ve kararlı çalışmalarıyla restore edilmiş ve tekrar hizmete açılmıştır.

 

2009 yılında başlayıp 2011 yılında biten bu restorasyonun en büyük özelliği maksimum 400-450 kişi kapasiteli olan camiyi 4000 kişi kapasiteli hale getirmesidir. Caminin Ankara Kale’sine bakan kısmına ilave edilen 3 kat ile (bodrum-zemin ve 1. kat) bina genişletilmiş ve modernize edilmiştir.

 

Bu caminin yapımında Ankara Büyükşehir Belediyesi ve Anfa ortak karar alarak kullanılacak tüm ekipmanların en kaliteli ve en son teknoloji olmasına karar vermişlerdir, bu yüzden bina otomasyonu, ses sistemleri, ışık sistemleri ve ısıtma,soğutma, havalandırma sistemleri en son teknolojiye sahip ürünlerden seçilmiştir. Belediyenin ve Anfa’nın araştırmaları sonucu ısıtma, soğutma ve havalandırma sistemi gerek enerji sarfiyatı gerekse sistemin hızlı tepki vermesinden dolayı su soğutmalı VRS, kazan, kule ve klima santrallerinden oluşan bir sisteme karar vermişlerdir. Seçilen su soğutmalı VRS sisteminin yeni bir sistem olması ve Türkiye’de çok yaygın olmamasından dolayı Arçelik sistem klima ekibi; bu projenin tasarım aşamasından itibaren uygulamaya kadar her an projeciye, idareye, müteahhide ve taşerona her türlü destek ve bilgiyi sağlayarak, Ankara’nın ilk ‘Yeşil’ Camisi’nde katkıda bulunmuştur.

 

Su soğutmalı VRS cihazlarının en önemli özelliği klasik hava soğutmalı VRS sistemleri gibi dış havanın değişken şartlarından etkilenmeden sürekli aynı performansta çalışabilmesidir. Bu cihazlar toprak, su ve jeotermal kaynaklı olarak kullanılabileceği gibi, kule ve kazandan oluşan kapalı devre sistemi ile de kullanılabilmektedir. Su soğutmalı VRS cihazları muadilleri olan; su soğutmalı santrifüj gruplar, su soğutma grupları ve toprak ve su kaynaklı ısı pompalarından daha verimli ve daha hızlı tepki verme yeteneğine sahiptir. Su soğutmalı VRS sistemleri 15-45ºC arası su sıcaklığı ile ısıtma ve soğutma yapabilmektedir. Bu sayede ortalama 25-35ºC sıcaklığa sahip bir su kütlesini kullanan birden fazla dış ünite farklı modlarda ısıtmada ve soğutmada çalışabilir.

 

Camii’nin ısıtma ve soğutma sistemi tasarlanırken kullanım sıklığı ve kullanım amacı doğrultusunda 8 farklı gruplama yapılmıştır. Bu gruplar sayesinde sistem kademeli olarak devreye girmekte, VRS’lerin oransal çalışması ile elde edilen verimliliğin üstüne,  kısmi yüklerde verimlilik artışı da eklenerek enerji sarfiyatının en düşük seviyede tutulması  sağlanmaktadır. Sistem dış ünite kapasiteleri  20 HP(Qs::56 kW) 1 adet, 30 HP(Qs: 84 kW) 2 adet, 40 HP(Qs: 112 kW) 4 adet ve 60 HP(Qs::168 kW) 1 adet olmak üzere  toplam 300 HP(840 kW)’dir. Binanın tüm ısıtma ve soğutma işlemi; yeni yapılan kısımlarda dört yöne üflemeli kaset tipi iç üniteler ile tarihi cami kısmında ise binada en az tadilatı gerektiren kabinli döşeme tipi iç üniteler kullanılarak yapılmaktadır. Yeni yapılan kısım ile Hacı Bayram Camii’nde insan sayısının ciddi artışı, yüklü miktarda taze hava ihtiyacını da beraberinde getirmiştir. VRS sistemlerde Arçelik’in ürün gamında bulunan ve yaygınlığı hızla artan klima santrallerinde VRS Sistem ile DX batarya uygulaması (VRS performansı ile bir Klima santralini birleştirerek VRS verimliliğine sahip taze hava sistemleri tasarlanabilmesi) projede gerçekleştirilmiştir. Hacı Bayram-ı Veli Camii’nde kullanılan 2 adet klima santralinden 1 tanesi 22.000 m³/h ve diğeri 14.000 m³/h’dir. Toplam 230 HP(Qs:: 364 kW) dış üniteye bağlı olan bu santraller %100 taze havalı ve havadan havaya ısı geri kazanımlıdır. Arçelik marka VRS sistemlerin bu projede rakiplerinden 1 adım öteye çıkmasının sebebi;  tek bir DX bataryaya maksimum bağlanabilme kapasitesine sahip olmasıdır (117,6 kW soğutma-132,3 kW ısıtma kapasiteli 42 HP’lik bir dış ünite tek bir bataryaya ısı pompası olarak bağlanabilir). Proje özelinde örneklenirse Hacı bayramda 80 HP kapasiteli santrale Arçelik 2 dış ünite ve 2 DX batarya ile çözerken sektördeki muadillerinde çözüm için 8 dış ünite ve 8 adet DX batarya gerekecekti. Bu durumda santralin ciddi anlamda büyümesi ve ilave otomasyon ekipmanları gerekli olacaktı.

 

Bu iki klima santrali iç ortamdan bağımsız olarak 4 adet VRS dış ünitesi ile beslenmektedir. Bu klima santralleri tamamen iç hava kalitesine göre devreye girip çıkabilen ve ortamın taze hava ihtiyacına göre oransal olarak hava debisini ayarlayan ve bu oransal ayarlamaya en hızlı tepki verebilen Arçelik VRS sistem ile desteklenen sistemlerdir. Caminin doluluğu ile azalan oksijen seviyesini hisseden klima santralleri otomatik olarak devreye girip çıkmaktadır. Bu sayede bu büyüklükteki klima santrallerinin aynı bir VRS sistem iç ünitesi gibi hızlı ve oransal tepki vermesi sağlanmakta ve bu da sistemin verimliliğini arttırmaktır. Hacı Bayram Camii’nde kullanılan bu sistem verimliliği ve hızlı tepki süresinden ötürü kayıp enerjiyi en aza  çeken örnek ve yenilikçi bir uygulamadır. 

 

Bu projenin en önemli noktalarından biri de  ısı pompası özelliğine sahip bir sistemin gruplar arası ısı transferi sağlanarak  ısı geri kazanımlı gibi çalışması olmuştur. Hacı Bayram Camii’nde bulunan Arçelik VRS klima sistemi 4 farklı dış ünite grubu ile tasarlanmıştır. Bu dış ünitelere bağlı klimaların konumlarına göre merkezi konumda olan iç ünite, yönetici iç ünite seçilerek sistemin ısıtma ya da soğutmasına otomatik karar vermesi sağlandı. Bunu şöyle bir örnek ile açıklayabiliriz;, caminin en yoğun olduğu günlerde zemin kattaki giriş kapıları sürekli açıktır, bu yüzden zemin kattaki cihazlar sürekli ısıtma modunda çalışır. Ancak ısınan hava yukarı çıktığından caminin üst katında sıcaklık istenilen değerden daha yukarılara çıkar, bu yüzden camilerde sık karşılaşılan üst katın pencerelerinin açılması durumu gerçekleşir, bu da enerji kaybına neden olur. Aynı su hattına bağlı farklı gruplara hitap eden Su Soğutmalı VRS cihazlarından 1 tanesi, hitap ettiği grubun soğutma işlemini yaparken, ortamdan çektiği ısıyı suya aktararak, atık ısı enerjisini bir başka VRS dış ünite  grubun ısıtılması için kullanabilir. Bu sayede su tesisatı tarafında hiçbir ekipman çalışmadan uzunca bir süre sistem çalışmaya devam edebilir. Bu da kule ve kazanın daha az çalışması ve daha az enerji tüketmeleri anlamına gelmektedir. Bu sistem Hacı Bayram Camii’nde başarılı bir şekilde uygulanmıştır. Bunun en güzel örneği açılış günü olan 14 Şubat 2011’de aynı zamanda Mevlit Kandili’nin kutlanması sırasında tamamen dolan caminin tüm pencerelerinin kapalı olması ve Arçelik VRS sisteminin bağlı olduğu merkezi kumandanın tüm bu süreçte ortam sıcaklıklarının değişmediğini göstermesidir. Bu sebeple en yoğun günlerinde bile Ankara’nın Eyüp Sultanı olan Hacı Bayram-ı Veli Camii ziyaretçilerini maksimum konforda en az enerji sarfiyatıyla ağırlamaktadır.   

 

Hacı Bayram-ı Velii Camii, uygulamasında kullanılan su soğutmalı VRS sistemi ile yeni yapılacak olan projelere çok iyi bir örnek olmuştur. Bu ve benzeri projeler ülkemiz için enerji verimliliği açısından daha etkili sonuçlar sağlayacaktır.