Santrifüj pompalar geçtiğimiz yüzyılın büyük bir kısmında pazara egemen olmuştu. Ancak içinde bulunduğumuz mali kriz ortamı bu pompaların uzun vadeli büyüme potansiyellerinin garanti edecek mi? Bu incelemede pazar araştırmaları kuruluşu Frost & Sullivan, talebi yönlendirmeye devam eden unsurlardan bazılarını değerlendiriyor. 

 

Bir çoğumuzun cevabını bulmak istediği basit bir soru: Santrifüj pompalar niçin geçen yüzyılda küresel pompa pazarına hakimdi? Bu sorunun cevabı da çok basittir: Santrifüj bir pompa, pozitif deplasmanlı pompalarla karşılaştırıldığında küçük bir hacim içinde yüksek akış debisi ve basınçları sağlayabilir. Standart şartlar için yapılabilir ve bu özellikleriyle çok miktarda üretilebilirler. Bunun karşıtı olarak pozitif deplasmanlı pompalar veya vakum pompaları özel uygulamalar için bu uygulamaya özel bir çözüm olarak pazarlanabilir. Bu nedenle santrifüj bir pompa küresel pazarda yer alan diğer pompa tiplerine nazaran daha fazla pazar payı elde edebilmiştir.     

 

Önemli sayıda pompa kullanan endüstrilerdeki pompa pazarı gelirlerinin hemen hemen üçte ikisini ele geçirmiş olan santrifüj pompalar bir çok uygulamada ilk seçenek olmuşlardır. Yükselen enerji ihtiyacı ve daha yeşil bir çevre için gelen zorlamalar pompaların enerji tüketiminin azalması ihtiyacını ortaya çıkarmıştır. Akıllı santrifüj pompalara olan ilgi değişik endüstriler arasında enerji tasarrufu ve pompa verimliliğinin en büyük öncelikte olduğunu öne çıkaran genel bir olgu yaratmıştır. Santrifüj pompaların temiz yakıt üretiminin bir parçası olması eğiliminin santrifüj pompa üreticileri için iyiye işaret olacağı bekleniyor. 

Yüksek Verim

Yürürlükte olan düzenleme kurallarının baskısıyla birleşen ekonomik kriz, santrifüj pompa pazarının büyümesine engel olsa da, ikinci nesil akıllı pompaların gelişiyle uzun vadede büyüme beklenmektedir. Su ve atık su arıtması, kimyasal prosesler, petrol ve gaz yakıtların işlenmesi, petro- kimyasallar, elektrik üretimi, ısıtma, havalandırma ve soğutmada (HVAC) kullanılan tek kademeli, çok kademeli ve dalgıç pompaların santrifüj pompa pazarının büyümesini daha da artırması beklenmektedir. 

 

Transfer edilen akışkanın viskozitesi bir pompanın verimliliğinde önemli bir rol oynar. Santrifüj pompa motorun devrinde döndüğünden, viskozitenin artması pompa içindeki sürtünme kayıplarının daha yükselmesi nedeniyle verimin azalmasına yol açar. Buna karşılık pozitif deplasmanlı bir pompada viskozitenin artması verimin de artmasını sağlar. Şekil 1 santrifüj pompalarda viskozitenin artmasının nasıl verimi süratle düşürdüğünü göstermektedir. Bu nedenle, santrifüj pompalar genellikle düşük viskozitede sıvıların basılmasında kullanılırlar. Tek kademeli, çok kademeli, türbin ve sirkülasyon pompalarının tümü standart pompalardır ve kolaylıkla toplu olarak imal edilebilirler ve genellikle enerjinin korunması için kullanılırlar.

 

Yaşam Çevrimi Maliyeti

Bir pompanın yaşam çevrimi (çalışma ömrü) maliyeti faydalı ömrü sırasındaki (satın alma, montaj, devreye alma, işletme, bakım ve elden çıkartılması gibi) tüm masrafların bir toplamıdır. Herhangi bir cihazın yaşam çevrimi maliyetine ulaşmak için yaşam çevrimi maliyetini oluşturan tüm elementlerin uygun şekilde tanımlanması ve ölçülmesi çok önemlidir.  

 

Ortalama olarak enerji gideri pompanın yaşam çevrimi maliyetinin %32’sini oluşturur. İyi bir pompa sistemi tasarımı ve faydalı ömrü süresince yapılacak enerji tasarrufları verimi azamiye çıkarma, kayıpları en aza indirme, enerji masraflarını kesme ve bakım maliyetlerini azaltmanın daha fazlasına ihtiyaç duyar. Akışkan dinamiği, akışın pompalanması, pompa tasarımı, iyi çalışan boru donanımı ve işletme ve bakım, bunların hepsi karşılıklı olarak birbirlerine bağlı unsurlardır. Sistemin içindeki her şey toplam yaşam çevrimi maliyetini en aza indirmek için optimize edilebilir. 

 

Dünya üzerinde birçok organizasyon kullanım cihazları satın alınmasında yapılan sermaye harcamalarını yaşam çevrimi maliyetini dikkate almadan yapmaktadır. Bu ise bir süre sonra, pompanın işletme ve bakım giderlerinin başlangıç maliyetinin üzerine çıkması sonucu, çok kötü bir duruma yol açabilir. Tesisin tasarımcısı ve işletmecileri ekibi herhangi bir yeni büyük cihaz koyulması veya mevcut cihazlarda herhangi bir büyük bakıma kalkışmadan önce yaşam çevrimi maliyetleri mutlaka dikkate almalıdır. Mevcut pompaları değiştirmek ve yeni pompalar yerleştirmek arasında maliyet bakımından en uygun seçeneği belirlemek suretiyle, işletme masrafları kontrol edilebilir ve azaltılabilir. Ulusal ve uluslararası pazarların giderek artan bir şekilde rekabetçi olmaları nedeniyle kuruluşlar karlılıklarını artırmak için yöntem ve vasıtalar bulmak zorundadır.  

 

Enerji Verimliliği

Elektrik motorları tüm endüstrilerde en yaygın olarak kullanılan cihazlardır ve genellikle peşlerinde bağlı bir pompa bulunur. Bugün geçerli olan senaryoya göre tüm pompa tiplerinin elektrik enerjisi bakımından küresel enerji talebinin %20’sini oluşturduğu tahmin edilmektedir. Sürekli olarak pompa çalışmasını gerektiren endüstrilerde, pompalar tesisin toplam enerji kullanımının %25-50’sini kullanmaktadırlar. Bu da pompaları ve pompa sistemlerini enerji tasarrufu için kritik bir eleman haline getirmektedir.

 

Santrifüj pompaların küresel pazarı küresel ekonomiyi etkileyen mali krizin değişik etkileri altına girmiştir. Endüstrilerden bazıları, en kötü etkilenenler, inşaat petrol ve gaz, yiyecek içecek ve elektrik üretimi endüstrileridir. Halen bu endüstrilerin iştirakçileri giren fon akışları uygun seviyelere erişmediğinden rahatsız durumdadır.

 

Küresel Durum

2009 yılında meydana gelen küresel küçülme sırasında tüm pompa tiplerine olan talepte meydana gelen azalma nedeniyle, birçok firma üretim kapasitelerini düşürmüşlerdir. Batı Avrupa, Kuzey Amerika ve Japonya bu durumdan en çok etkilenen bölgelerdir. Ancak Merkezi ve Doğu Avrupa gibi bazı bölgelerin durdurulmuş olan projeleri yeniden başlatması üzerine bu senaryonun değişeceği beklenmektedir. Brezilya, Rusya, Hindistan ve Çin gibi gelişmekte olan ülkelerin hatırı sayılır büyüme fırsatları sunmaları beklenmektedir. Bu ise doğal sonucu olarak ilgili hükümetlerce altyapı geliştirilmesine yönelik paketlerin uyarılmasını getirmektedir.

 

2009 yılında santrifüj pompa pazarı gelirlerinin %40’ını Avrupa, Ortadoğu ve Afrika (EMEA= Europe, Middle East ve Africa) elinde tutmaktaydı. Avrupa içinde, yeni ülke katılımlarının olması ve bu ülkelerin AB direktiflerine bağlı olmaları, büyüme ve gelişme bakımından yeni yollar açmıştır. Aynı zamanda bu ülkelere aktarılan ortam proses bakımından kritik olan pompa uygulamalarındaki pompaların işletme arızalarına katkı yaptı, dolayısıyla yedek parça ve servis uygulamaları bakımından önemli fırsatlar ortaya çıkardı. 

 

EMEA’yı pazar geliri payı %32,1 olan Asya Pasifik ve Amerika ülkeleri (Kuzey ve Güney Amerika) pazar geliri payı olarak %27,9 ile takip etti. 

 

ABD’de su ve atık su arıtma tesisleri sürekli olarak güncellenmektedir. Sonucu olarak bu bölgelerde enerji bakımından verimli pompalara olan büyüme potansiyelinin yüksek olacağı beklenmektedir. Ters ozmos ile tuzdan arındırma sistemleri gibi kritik uygulamaların da santrifüj pompalara olan talebi  körükleyeceği beklenmektedir. Brezilya’daki derin su keşifleri de Afrika’daki madencilik sektöründe olduğu gibi fırsatlar yaratmaktadır. 

 

ABD Enerji Bilgilendirme İdaresi verilerine göre Rusya, dünyanın en geniş doğal gaz ve dünyanın sekizinci ham petrol rezervlerine sahiptir. Bu durum yoğuşuk çekilmesi, yangınla mücadele, deniz suyu verilmesi ve deniz suyunun daha üst kademelere basılma ihtiyaçları bakımından santrifüj pompalar için yatırımları cezbetmektedir. 

 

Çin ve Güney Asya benzer şekilde şehirleşme ve hızlı nüfus artımının bir sonucu olarak elektrik üretim sektöründe pompa talebini tetikleme durumundadır. Hindistan elektrik üretimine olan yüksek potansiyel nedeniyle elektrik üretim sektörü için önemli fırsatlar sunmaktadır. 

 

Doğu Avrupa

Son beş yıl içinde, Batı Avrupa’daki pompa pazarı doyma noktasına geldiğinden ilgi, yeni pompa tesisatları için önemli bir yer olan Merkezi ve Batı Avrupa’ya doğru kaymaktadır. Birçok şirket Doğu Avrupa’yı üretim tesisleri için cazip bir yer olarak değerlendirebilmektedir. Bunun nedeni düşük işletme maliyetleri, kaliteli ve ucuz ham madde temininin mümkün olması, düşük vergi kesintileri ve yetenekli ve ucuz işgücü temini imkanlarıdır. Bu nedenle, bu bölge canlı ekonominin de yardımıyla Avrupa içerisinde en yüksek büyüme oranlarını yakalayabilmektedir. 

 

Pompa pazarındaki tedarikçiler pompa üretiminin bir merkezden uzak olması üzerine çalışmalarını yoğunlaşmaktadır. Kamu-özel sektör ortaklıklarının artmasıyla Merkezi ve Doğu Avrupa’da yatırım hacmini artması ve artışın kalıcı olması beklenmektedir. 

 

Doğu Avrupa’daki büyüme oranları artışının Batı Avrupa’daki birçok ülkenin küresel erimenin ardından dikkatli, ihtiyatlı bir yol izlemesi ile daha yüksek yeni noktalara erişmesi beklenmektedir. Almanya, Fransa, İtalya ve İngiltere’de yatırım için ihtiyatlı hareket eden yatırımcılar, isteyerek Polonya, Romanya, Bulgaristan ve Çek Cumhuriyeti’nde bu ülkelerdeki kullanılmayan fırsatlar için yatırım yapabileceklerdir.

 

Doğu Avrupa’daki Eğilimler

• Rusya da dahil olmak üzere Doğu Avrupa 2009 yılındaki ekonomik daralma ile santrifüj pompa siparişlerinde az da olsa bir düşüşe şahit oldu. Ancak, bu bölgenin, durdurulmuş olan projelerin yeniden başlatılmasıyla birlikte durgunluktan en erken kurtulacak bölgelerden biri olacağı beklenmektedir. 

• Geçmişte talebin düşük olması üreticilerde üretim kapasitelerinin yarısından azını kullanmalarına sebep olurdu. Bu senaryonun Doğu Avrupa’nın yeni tesisler için bir merkez haline gelmesiyle değişmesi beklenmektedir.

• Doğu Avrupa santrifüj pompa pazarında pazarın ana firmaları arasında yüksek seviyede bir birleşme olacağı beklenmektedir.

• Yerel pompa üreticilerince Doğu Avrupa’daki daha geniş miktardaki müşterilere hizmet sunmak üzere üretim yelpazelerini genişletme yönünde bir eğilim olacaktır.

• Doğu Avrupa’da inşaat sektörü hızla büyüdükçe konularda ve bunun yanında sanayide kullanılan pompalara olan talebin bu bölgede önemli ölçüde bir büyümeye şahit olacağı beklenmektedir. 

 

Teknoloji Eğilimleri

Dünya santrifüj pompa pazarındaki talebi kamçılayacak eğilimler aşağıda sıralanmıştır: 

 

• Batı Avrupa ve Kuzey Amerika’daki eskilerden kalmış tesislerdeki pompa donanımlarının yeni parçalarla değiştirerek iyileştirilmesi, bunun yenileme parçalarına olan talebi hareketlendireceği beklenmektedir.

• Akıllı pompa ve kontrol cihazlarına doğru kademeli geçiş.

• Tuzdan arındırma alanında Ar-Ge faaliyetlerinin 50HP’den büyük kapasitedeki santrifüj pompalara olan talebi hızlandırması.

• Birçok pompa imalatçısının web sayfalarında pompa seçim araçlarına yer vermeleriyle pompa ile ilgili verilere çok kolay ulaşılabilmesi.

• Radyo frekanslı tanım gibi yeni teknolojilerin kullanıma sunulmasıyla yedek parça izlenmesi ve lojistiğin kolaylaşması ve bunlarla bağlantılı olarak pompa tedarikçilerinin sağladığı satış sonrası hizmet desteğinin artacağı ve iyileşeceği beklenmektedir.

 

Büyümeyi yavaşlatacak diğer eğilimler ise:

• Çok kademeli türbin tip pompalardaki yüksek titreşim ve montajı ve bakımlarındaki zorluk gibi yeni ortaya çıkan unsurlar muhtemel olarak santrifüj pompaların gelişmesini engelleyecektir.

• Teknoloji ve anlayış bakımından güncellemelere açık olmayan tutucu ve sade pazarlarda uç seviyelerde yeni pompa teknolojilerini piyasaya tanıtan birkaç şirket.

• İmalatçılarca teklif edilen ve birbirinin benzeri teklifleri içeren fiyat aralıkları bir alıcı pazarını ve pompa şirketlerini rekabetçi bir fiyat verememe durumuna sokmaktadır. 

 

Dünya 1929 yılındaki Büyük Depresyon’dan beri en ciddi ekonomik krizden çıkmaya çalışırken, yeniden yapılanma sırasında santrifüj pompalarca yapılmaya çalışılan görevin çok önemli olması muhtemeldir. 12-15 aylık bir aradan sonra yeniden başlatılacak projelerle santrifüj pompaların su ve atık su arıtması, petrol ve gaz işlemesi, kimyasal prosesler ve elektrik üretimi gibi uygulamalarda büyük oranda kullanılacağı beklenmektedir. İlave olarak, büyüme için belirgin bir potansiyelle birlikte, santrifüj pompaların ekonomik reformun, en azından pompa pazarı içinde, faktörleri olacağı tahmin edilmektedir.