PV’de Türkiye’de Hızlı ve Kontrollü Pazar Gelişimi için Önceliklerin Belirlenmesi

Deniz Selkan POLATKAN 

MOTIF Proje İnş. Ltd. Şti. Ulusal PV Teknoloji Platformu - İş Paketi 12 

Fotovoltaik (PV) konusu, bilindiği gibi güneş elektriği sistemlerinden alternatif bir yöntem olup, göründüğünden çok daha karmaşık bir yapı içermektedir. 
PV teknolojileri ve güç elektroniği sistemleri beraberce pasif güneş elektriği sistemlerinin temel iki bileşenini oluştururlar. 

Türkiye’de bu sistemlerin gelişebilmesi için, her iki konuda da bir dizi teknik, bilimsel, ekonomik ve sosyal öncelikler söz konusudur. Bu önceliklerin başlıcaları aşağıda sıralanmıştır:  

Bilimsel Öncelikler

•  Uluslararası piyasaların takibi ve tecrübe paylaşımının sağlanması gereklidir.
•  Yeni nesil PV teknolojileri ve verimli güç sistemlerinin yerli imalatı desteklenmeli ve teknoloji paylaşımı ortamları oluşturulmalı.

Sosyal Öncelikler

• Ulusal piyasanın bilinçli şekilde yönlendirilmesi için endüstriyel PV örgütünün acilen kurulması gereklidir.
• Kamu kurumları, üniversiteler ve yerel yönetimlerle bilgi paylaşımı sağlanmalıdır. 
• PV sistemleri eğitim programlarının desteklenmelidir.

Teknik Öncelikler 

• Ulusal standartların ve standardizasyon mekanizmaları oluşturulmalıdır.
• Şebeke bağlantısı şartları ve koşulları, hazırlanacak olan yönetmeliklerle acilen belirlenmelıdır. 

Ekonomik ve Yasal Öncelikler

• PV sektörünün oluşması ve geleceği için talebi yaratmak, arzı sağlamak ve rekabet ortamını oluşturmak esastır. Bunun için, teşvik mekanizmalarının oluşturulması öncü piyasaların kurulmasını sağlayacaktır.  
• Güneş elektriği sistemlerinin gelişmesi için teşvikler tüm dünyada itici güç olarak kullanılmaktadır, ancak bu teşviklerin, coğrafi konum ve uygulama şekil ve ölçeğine göre sınıflandırılması şarttır. Örnek vermek gerekirse 0-10 kwp arası küçük ölçekli sistemler, 10-500 kwp arası orta ölçekli sistemler ve 500 kwp ve üstü EPDK onaylı güç santralleri.

Teşvikler pazar stratejisi haline getirilmelidir. Bunun için çeşitli programlar oluşturulmalıdır.

1- Yatırım Odaklı (Makro Üreticiler)

1-1- Ön Ödemeli Destekler

1-1-1- Vergi İndirimleri ve Finansal Destekler

1-2- Çoklu Ödemeli Destekler

1-2-1- Şebeke Besleme Tarifeli Satın Almalar

2- İşletme Odaklı (Mikro Üreticiler) 

2-1- Ön Ödemeli Destekler

2-1-1- Kurulacak Güce Göre (Performans Takipli)

2-2- Çoklu Ödemeli Destekler

2-2-1- Şebeke Besleme Tarifeli Satın Almalar

• Başlangıçta yüksek olan teşvikler, sektörün gelişmesi paralelinde düşürülmelidir.
• Teşviklerin yanı sıra KDV ve vergi indirimleri uygulanmalıdır.
• Destek süresi ve kademelenmesi esnek olmalıdır. 
• Finansal destekler, hem üretimi, hem de yatırımı desteklemelidir.

- Şebeke besleme olanakları ve satış imkanları yaratılmalıdır.

- Yeşil tarifeler ve vergi avantajları oluşturulmalıdır.

- Krediler sağlanmalıdır. 

• Sanayi-Ticaret Bakanlığı, TSE ve finans kurum ve kuruluşları sürecin içinde mutlaka yer almalıdır. 
• Bu teşvikler bütçeden değil, mevcut elektrik faturalarından pay alınarak karşılanmalıdır. Bu sayede bütçede ek bir yük oluşmayacak ve üretilen elektriğin içindeki yenilenebilir enerji kaynaklarının payı artarak ve yeni bir sektör doğacaktır. Mevcut elektrik faturasının içinde yenilenebilir enerji katkı payı yer almalıdır.

PV’de Başarı Kriterlerinin Tanımı

 
1. Yayılma Etkinliğinin Genişliği 

Uygulama miktarını artıracak önlemlerin alınması ve katılımcı sayısının artırılmasıdır. Değerlendirme kriteri ise yıllık uygulama miktarıdır.

2. Kamusal Maliyetlerin Oranı

Öneri programın verimliliği ve yatırım için ayrılan finansal kaynakların kullanımcı yoğunluğu. Başarı değerlendirme kriteri ise ayrılan kaynak bedeline karşın yapılan yatırım miktarıdır. 

3. Sistem Maliyet Düşüşlerinin Sağlanması 

Yasal düzenlemeler sayesinde, üretim ve uygulama pazarı ve rekabeti, maliyet düşüşlerine sebep olmalıdır. 

4- Teknik Performansındaki Gelişmeler

Özellikle standartların oluşumuna önemli katkılar sağlamalıdır. 

Yasal Süreçlere Katkı; PV Kanunu ve Yönetmelikleri Düzenlemesine Esas Performans Faktörleri

• Coğrafi konum,
• Sistem tasarımı (ada sistemlere özellikle tarım sektörü için destek sağlanmalıdır),
• Ürün ve ekipman kalitesi ve standartları,
• İşgücü kalitesi ve uygulama standartları,
• İşletme kalitesi, garantiler,
• Performans takibi,
• Finansal imkanlar,
• Vergi avantajları, 
• Elektrik piyasası uyumluluğu,
• Elektrik piyasası uyumluluğu,

- Şebeke uyumlu küçük PV sistemler: kentsel, kırsal kullanıcı odaklı.

- Yatırım odaklı büyük PV sistemler.

Sonuç

A. Yatırım Maliyetleri

B. Teşvik Rakamları

C. Mevcut Şebeke Fiyatları

Bu üç faktörün dengelenmesi ve korelasyonu, sektörü çökertir, patlatır ya da uyumlu ve kontrollü şekilde büyümesini sağlar.

 
PV’de yasal düzenlemenin başarısı, yatırım patlamasına sebep olmak değil, uzun vadeli ve uyumlu, kullanım yaygınlığının sağlanmasıdır. PV’nin en büyük farkı ve avantajı ademi-merkeziyetçi olabilmesidir. Bu avantaj, uyumlu, dengeli ve homojen kullanılmalıdır.

Planlama aşamasında, uygulama aşamasında, üretim aşamasında, PV’deki yasal ve bürokratik düzenlemeler arz ve talep tarafları için dengelenmeli, güncellenmeli ve teknolojik gelişmeler paralelinde takip edilmelidir. Arz tarafında, PV modül maliyetleri sistem maliyetlerinin en az % 50’sini oluşturmakta ve bedelleri küresel ölçekte şekillenmektedir. 

Ülkeler ve yasal düzenlemeler bu duruma müdahale edemeyecekleri için yerel ve ülkesel yasal düzenlemeler, tedarik ve uygulama maliyetlerini azaltıcı önlemlere ağırlık vermelidirler. 

Pazar şeffaf olmalı, standartlar oturtulmalı ve tedarik zincirini engelleri ve yavaşlatıcıları ortadan kaldırılmalıdır. Eğitim programları oluşturulmalı ve uygulayıcılar sertifikalandırılmalıdır. Sistem verimliliği teşvik edilmeli, sistemler başarılı bir altyapı desteği ile sürekli izleme altında tutulmalıdır. 

 

Bilgi Notu: 

Bu çalışmada, Uluslararası Enerji Ajansı çalışmasından faydalanılmıştır. Söz konusu çalışmada, tüm dünyadaki şebeke bağlantılı sistemlere devletler ve pazar mekanizmaları tarafından uygulanan düzenleyici ve teşvik edici farklı programların başarısı analiz edilmiştir. 

Bu sayede, bu teşvik programlarının piyasa ve pazar dönüşümlerine olan etkileri gözler önüne serilmektedir.