Yeni öğretim yılının başında öğrencilerin en önemli ihtiyaçlarından olan “Barınma” konusu sadece yatacak yer ile sınırlı olmamalı, yurtların güvenli ve konfor şartlarını da sağlar durumda olması gerekir.
09.09.2022 tarih ve 31948 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Yükseköğrenim Özel Barınma Hizmetleri Yönetmeliği ile yükseköğrenim öğrencilerine barınma hizmeti sunmak amacıyla gerçek veya tüzel kişiler tarafından özel barınma kurumu açılmasına, işletilmesine ve denetimine ilişkin usul ve esaslar belirlenmiştir.
Yönetmeliğin 5. Maddesinin 3. fıkrası şöyledir: (3) Kurum binaları, her yıl 1 Temmuz ve 15 Ağustos tarihleri arasında yangın, elektrik tesisatı, (Ek ibare:RG-30/10/2024-32707) asansör, ısınma sistemi, su ve gaz tesisatı güvenliği hususlarında itfaiye, üniversitelerin ilgili bölümleri, mühendis odaları veya ilgili mevzuatına göre alanında yetkilendirilmiş kişi, kurum veya kuruluşlara kurum yönetimince kontrol ettirilir. Ders yılı içinde yeni açılan kurumlar öğrenci kayıt işlemi yapmadan önce (Ek ibare:RG-30/10/2024-32707) en geç bir ay içinde bu kontrolleri yaptırıp raporları düzenlettirir. Düzenlenen raporlar kurum tarafından Bakanlık bilişim sistemine yüklenir ve denetlemeye yetkili olanlara sunulmak üzere kurumda muhafaza edilir. Kurum binalarında güvenlik önlemlerinin alınması ve gerekli kontrollerin usulüne uygun yaptırılmasına ilişkin sorumluluk ilgili kuruma aittir.
Bu düzenlemeyle; çocuklarımızı emanet ettiğimiz, ortak yaşam mahalleri olan yurtların yıllık olarak denetime tabi tutulması oldukça önemli bir adımdır. Ancak, can ve mal güvenliği açısından yapılacak denetimlerin niteliği ve bu denetimleri yapacak kişilerin uzmanlığı büyük önem arz etmektedir. Öğrenci yurtlarının bina tesisat ve donanımlarının uygunluğunun kontrolü, konuyla ilgili uzmanlıkla birlikte ulusal/uluslararası yönetmelikler, standartlar ve teknik şartnameler göz önüne alınarak gerçekleştirilmelidir.
Diğer yandan bu binalardaki elektro-mekanik donanımın bakım ve işletmesi ile ilgili herhangi bir düzenleme ve denetleme mekanizması tanımlanmamıştır. Bu ekipmanların ihtiyaç halinde devreye girmesi (emre amade olması) ve çalışır halde tutulması vasıflı, yetkili personelce tekniğine uygun yapılan periyodik bakım ile mümkündür. Ayrıca periyodik bakıma ilişkin sürecin de izlenebilir olması ve ilgili mevzuatın biran önce düzenlenmesi ve uygun altyapının hazırlanması gerekir.
Örneğin binaların yangından korunmasına yönelik önlemler; birçok mühendislik/mimarlık disiplini ve uzmanlığı gerektiren bir alandır. Bina taşıyıcı sistemi stabilitesi, döşeme, çatı, duvarlar imalatları açısından İnşaat Mühendislerinin; kaçış yolları ve uzaklıkları, acil çıkışlar ile kaçış merdivenlerinin belirlenmesi açısından Mimarların; kazan daireleri, asansörler, sığınak ve merdivenlerde duman kontrolü, bacalar, merdiven basınçlandırma sistemleri, sulu söndürme sistemleri (su kaynakları, su depoları, yangın pompaları, pompa debi değerleri, hidrant sistemi, yağmurlama, hidrant sistemi), parlayıcı ve patlayıcı gazlar açısından Makina Mühendislerinin; elektrik tesisatı, kablolar, acil durum aydınlatması, yönlendirilmesi, algılama ve uyarı sistemleri (alarm, yangın kontrol panelleri), yıldırımdan korunma sistemi, jeneratörler açısından Elektrik Mühendislerinin uzmanlık alanları içinde yer almaktadır. Tüm bu uzmanlık disiplinlerini bir tarafa bırakarak, kamu adına bağımsız ve tarafsız bir şekilde yapılması gereken denetimlerin, yeterli bilgi birikimine sahip olmayan kişilerce yapılması, Yönetmelikle birlikte alınmak istenilen önlemleri boşa çıkaracaktır.
Bakım, kontrol ve denetim, ülke ve toplum yararına gerçekleştirilmesi gereken kamusal bir faaliyettir. Bu gerekliliklerin yeterli bilgi birikimine sahip olmayan kişilerce yapılması, sadece yönetmelik maddesinin şeklen yerine getirilmiş olmasını sağlayacaktır. Görev savma amaçlı böylesi bir çalışmanın hiçbir yararı olmayacak ve zaman zaman görüldüğü üzere olumsuz sonuçlara yol açacaktır. Bu nedenle kontrol ve denetim kriterleri ülke genelinde aynı nitelikte olmalı ve denetimler ilgili meslek odası tarafından eğitim ve belgelendirme süreçlerinden geçmiş Serbest Müşavir Mühendisler(SMM’ler) aracılığıyla yapılmalıdır.
Yurtların yangın güvenliğine ilişkin yukarıda belirtilen gereklilikler yanı sıra ısınma sistemi, su ve gaz tesisatı güvenliği hususlarında uygunluğun kontrolü Makina Mühendislerinin ihtisas alanlarına girmektedir. Ancak, Yönetmelikte belirtilen “veya diğer ilgili kurum veya kuruluşlar” ifadesi ile yetkinliği tartışılacak kişilerin de kontrolleri yapmasına olanak sağlanmaktadır.
İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği ekipman bazlı periyodik kontrolleri zorunlu tutmuş ve bu kontrollerin kimler tarafından yapılabileceğine ilişkin esasları belirlemiştir. Ancak yangın güvenliği, elektrik tesisat güvenliği, ısınma sistemi güvenliği, su ve gaz tesisatı güvenliği tek başına sistemde yer alan ekipmanın periyodik kontrolünün yapılmış olması ile sağlanamaz. Sistemin gerekli kriterleri sağlayıp sağlamadığı da kontrol edilmelidir.
Yine yurtlarda bulunan asansörlerin de Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı tarafından yayımlanan Asansör Periyodik Kontrol Yönetmeliği esaslarına göre yılda bir defa, İlgili İdare ile protokol imzalamış olan ve Bakanlık tarafından yetkilendirilmiş A Tipi Muayene Kuruluşu tarafından yapılması gerekmektedir.
Özetle, yurt binalarının elektro-mekanik tesisatının (yangın, elektrik, iklimlendirme –ısıtma, havalandırma, klima–, su ve gaz)güvenliği için yapılacak kontroller sadece ekipmanların periyodik kontrollerine yönelik bir denetim olmayıp, periyodik kontrollerin yapılma şartını da sorgulayan, sistemin genel olarak güvenli çalışıp çalışmayacağına yönelik bir değerlendirmeyi de içermesi gerekmektedir. Bu nedenle kontrollerin ilgili meslek odaları tarafından eğitim ve belgelendirme süreçlerinden geçmiş SMM üyeler tarafından yapılması sağlanmalıdır.
Ayrıca bu ekipmanların periyodik bakım ve işletme sürecine ilişkin mevzuat, yetkili personelin nitelik ve niceliklerini de içerecek şekilde bir an önce hazırlanmalıdır.
Kamu kurumu niteliğinde bir meslek örgütü ve A Tipi Muayene Kuruluşu olan Makina Mühendisleri Odası olarak kamusal denetimi hayati önem taşıyan bu konuyla ilgili her türlü desteğe ve görev almaya hazırız…
 

Yunus Yener
TMMOB Makina Mühendisleri Odası Başkanı