MTMD (Mekanik Tesisat Mühendisleri Derneği)’nin düzenlediği “BIM Uygulamalarının Dünyada ve Ülkemizde Gelmiş Olduğu Aşama, BIM & MEP İlişkisinin İrdelenmesi Paneli” 18 Kasım 2016 Cuma günü Shreaton Grand Hotel, Ataşehir, İstanbul'da yapıldı.  Panele MTMD üye şirketlerin çalışanları, tasarımcılar, proje yönetim şirketlerinin temsilcileri, makine mühendisleri, mimarlar, çeşitli dernek ve TMMOB MMO ve EMO’nun temsilcilerinden 90 kişi katıldı.

MTMD, 18 Kasım 2016 Cuma günü Shreaton Grand Hotel’de gerçekleştirdiği panel ile BIM Uygulamalarının Dünyada ve Ülkemizde Gelmiş Olduğu Aşama, BIM & MEP İlişkisinin İrdelenmesi” konusunu ele aldı. MTMD Yönetim Kurulu Başkanı Mustafa Bilge yaptığı açılış konuşmasında, yurt dışındaki müteahhitler ile çalışmak için BIM, 3D uygulamalarına hakim olmak gerektiğine dikkat çekerek, panelin konusunu bu nedenle seçtiklerini belirtti.

Panelde; TROX Türkiye firmasından Ozan Atasoy, “BIM’in Misyon ve Vizyonu”;  ProCS Mühendislik şirketinden Daniel Kazado, “BIM’in Genel Tanımı”; Bold Mimarlık’tan Erdinç Çiftçi, Mimaride BIM Uygulamaları”; TAV’dan Ahmet Çıtıpıtıoğlu, TAV’ın BIM Uygulamaları”; Tekfen’den Mehmet Polat Diker, “Tekfen TANAP Projesi BIM Uygulamaları”; Sönmez’den Hayrullah Yüksekli, “EMAAR Projesi BIM Uygulamaları”; D&T Mühendislik’ten Önder Boyalıklı, “MTMD’nin BIM’e Bakışı”  konularında birer sunum yaptılar.

OZAN ATASOY “BIM’İN MİSYON VE VİZYONU”NU ANLATTI

Ozan Atasoy, İSKİD öncülüğünde TTMD, MTMD ve İSİB olarak dört dernek temsilcileri ile bir BIM çalışma grubu oluşturularak Türkiye iklimlendirme sektörünün BIM Stratejisini belirlemek üzere çalışmalara başladıklarını belirterek şunları söyledi: “Bu anlamda oluşacak stratejiler için ana çerçeve dernek başkanları nezdinde tayin edilmiştir. BIM Çalışma Grubu vizyonu: iklimlendirme sektörü paydaşlarının, rekabet gücünü artırmak ve ulusal kaynakların etkin ve verimli kullanılması amacıyla dünyada bina tasarım, yapım ve işletmesinde gelişen trendler doğrultusunda BIM sürecine geçmesi; Misyonu: BIM sürecinin artan önemi doğrultusunda iklimlendirme sektörünün eylem planının oluşturulması ve hayata geçirilmesi için koordinasyonun sağlanmasıdır. Bu anlamda sektörün teknolojik rekabete hazırlanabilmesi adına 3 ana başlıkta faaliyetler yürütülmektedir; 1- Akıllı Tasarım (BIM), 2-Akıllı Ürün (IoT), Nesnelerin İnterneti, 3-Akıllı Üretim  (Sanayi 4.0). Bu konulardan tasarım ile ilgili olan BIM konusu bu dört derneğin ortak faaliyeti ile yürütülmektedir. Diğer konular olan akıllı ürün ve akıllı üretim konuları ise ISKAV bünyesinde kurulan alt çalışma grupları ile ilerlemektedir. Dünyada ve Türkiye’de hızla yaygınlaşan BIM konusunda sektörümüzün hazır hale gelmesi için bütün ilgili paydaşlar ile bir araya gelip ortak stratejiler belirlenmesi kaynaklarımızın verimli kullanılması adına önem taşımaktadır. Benim başkanlığımda toplanan BIM çalışma grubu bu amaca hizmet etmektedir”.

DANİEL KAZADO’NUN SUNUMU “BIM’İN GENEL TANIMI” KONUSUNDAYDI

Öncelikle BIM süreçlerinin tarifi yapılmalı diyen Daniel Kazado, birçok kişinin BIM konusunda yanıldığına veya BIM konusunun farkında olmadığına değinerek şunları anlattı: “BIM sadece 3 boyutlu modelleme yazılımı kullanmak değildir. Aynı zamanda yeni bir düşünme yolunun uygulanmasıdır. BIM süreçlerinin ayrılmaz bir parçası olan akıllı eleman üretimi ve gereklilikleridir. BIM süreçlerinin artık şirketlerin bir tercihi olmayıp, gerek dünyada çok farklı ülkelerde zorunlu olarak kullanılmasının talep edilmekte gerekse de ülkemizde de artık BIM süreçleri dahilinde çalışma yapılması talep edilmektedir. BIM süreçlerinin kapsamının farklı seviyeleri ve maliyet ile ilişkisi vardır. Buna ek olarak BIM süreçlerinde kullanılan elemanlar için ayrıntılı LOD seviyeleri hakkında bilgilenmek gerekmektedir. Başarılı bir BIM uygulamasının yapılabilmesi için ön mühendislik hizmetleri çok önemlidir. Bu ön mühendislik hizmetleri; doğru ve zamanında, ilgili birimlerin de katılımı ile yapılmaması durumunda BIM süreçlerinde başarılı olunamaz. Ayrıca bunun bir faydası da görülmez. BIM süreçleri ancak bütün birimlerin ortak hareket etmesi durumunda başarılı olunabilir.

ERDİNÇ ÇİFTÇİ’DEN “SAYISALLAŞAN DÜNYADA TASARIM VE BIM”

Erdinç Çiftçi, entegre BIM modeli, koordinasyon, çakışma kontrolü, dijital mockup, saha planlaması, 4D Model, maliyet analizi, çevre modeli, saha analizi ve konsept tasarım, enerji analizleri, yenilenebilir enerji, yapı sistem analizleri konu başlıklarında Bold Mimarlık’ın tasarladığı yapılardan örnekler sundu.

Erdinç Çiftçi; “Mimarlar ve mühendisler tüm süreçlerde tasarıma hakim, yapım hatalarını önceden görerek uygulamaya yönelik çözümlere ulaşmış halde yapı için daha önemli bir roller üstlenmişlerdir. Bir yönüyle BIM aynı zamanda bir proje yönetim aracıdır. BIM, zaman ve maliyet verisindeki üstünlüğü ile karar verme süreçlerini geliştirir. Geleneksel anlamdaki yönetim biçimini de dönüştürür. Projeler artık farklı aşamalarda BIM sürecine katılmış mimar, mühendis, planlamacı ve uygulama ekipleri tarafından ortaklaşa oluşturulmuş bir sayısal bilgi bütünüdür, yöneticilerden bu bilgiyi bu düzeyde yönetmeleri beklenmektedir. Dünyada artık sanal yapı “virtual construction” ve sanal yapı yöneticilerinden bahsedilmektedir. Geleneksel anlamdaki proje sürecinden farklı olarak BIM inşaat sürecini de modeller. Sadece nihai ürün değil üretim sırasında oluşacak problemlerin de sayısallaşması demektir. Ölçülebilen, öngörülebilen ve henüz gerçekleşmemiş bir problemi çözmek için en ideal zamanı sağlar.  Gerçek bir sayısal dünyaya doğru gidilirken, tasarımcılar ve yöneticilerin üzerine daha fazla sorumluluk yüklenmektedir. Geleneksel rollerinin dışında tüm aktörler için yeni kimliklerin tanımlandığı bir sürece doğru gidilmektedir.  Her sistem değişimi gibi bunun da kendi içindeki gerilimlerden beslenen bir süreç olması doğaldır”.

AHMET ÇITIPITIOĞLU “TAV’DA BIM UYGULAMALARI”NI AKTARDI

Tasarım, inşaat ve işletme süreçlerinin tümünü gerçekleştiren bir firma olarak TAV Havalimanlarının, BIM teknolojilerini çok yaygın bir şekilde kullanan bir firma olduğunu söyleyen Ahmet Çıtıpıtıoğlu, “BIM;  yapımdan işletmeye her adımda oluşturulan teknik bilgi ve belgelerin erişebilir ve kullanılabilir olmasını sağlamaktadır. BIM etrafında oluşturulan veri tabanın CMMS ve BMS gibi bina otomasyon sistemleriyle entegre edilmesiyle, fiziki yatırımlar ile enerji yönetimi için birçok verinin bir arada değerlendirilmesi sonucunda, havalimanı gibi yapıların çok daha detaylı olarak gözlemlenip, etkin bir şekilde işletilmesi mümkün oluyor” dedi.

Çıtıpıtıoğlu sözlerini şöyle sürdürdü: “BIM sayesinde inşaat süreçlerinin özellikle tüm disiplinlerin koordinasyonun geleneksel iki boyutlu çizimleri üzerinden yapılmasına göre daha sağlıklı bir tasarım yapılması ve saha uygulamalarını olumsuz etkileyecek çakışmaların ise projenin erken safhalarında görülüp, müdahale edilebilmesine imkan sağlanıyor. Bu teknolojilerin doğru kullanılabilmesi için en başta inşaat ve alt yüklenicilerin kendi iş güçlerini eğitmeleri ve organizasyonlarını BIM'e uygun hale getirmesi artık kaçınılmaz olmuştur. BIM'ın Türkiye dahil yurtdışındaki pek çok büyük projede kontratsal yükümlülük olması nedeniyle, buna adapte olamayan firmaların yakın gelecekte iş almasının artık mümkün olmayacak hale geleceğini tahmin ediyorum. Sektörümüzdeki tüm şirketlerin bir an önce BIM'in sadece kontratsal yükümlülük nedeniyle değil; firmanın iş yapışına sağladığı katkı ve ticari avantajından dolayı kendi girişimleriyle kendilerine bu yolda yatırım yapmaları gerektiğine inanıyorum”.

HAYRİ YÜKSEKLİ “MİMARİDE BIM UYGULAMALARI” SUNUMUNU YAPTI

Hayri yükseklinin yaptığı “Mimaride BIM Uygulamaları” sunumu aşağıda verilmiştir.

BIM NEDİR?

Building Information Modeling (Yapı Bilgi Modeli) 3 boyutlu parametrik ve nesne tabanlı modeller kullanarak, bir yapının/tesisin yaşam döngüsü boyunca tesise ve/veya projesine ait birbiriyle uyumlu, koordineli ve ilişkili her tür bilginin yaratılması ve kullanılması sürecidir. Bugün artık BIM modelleme ile proje dizaynından bahsediyoruz.

BIM modellemeden önce; 2D ve 3D AutoCAD kullanımı vardı; ondan önce de rapido kalem üzeri aydınger kağıda tasarımlar ve projeler nakşedilirdi. Mesleğe ilk başladığımda kısmen ve mecburiyetten dolayı dizayn and built alınan bazı işlerde projecilik – tasarım işlerine dahil olduk. O zamanlar aydınger kağıt üzerine rapido kalem ile çizimler yapıyorduk. Revizyon olunca da kazımaya başlardık. O tarihlerdeki yatırımcılar, projelerin detay kararlarına pek karışmazlardı. Revizyonlar son derece az olurdu. Teknoloji ve yazılımlardaki gelişmeler proje çizimciliğini ve tasarım işlerini ileri boyutlara taşımıştır.

1980'lerin başından beri, Autodex firmasının geliştirdiği bir bilgisayar destekli tasarımı olan AutoCAD, (CAD = Computer Aided Design) programı sayesinde teknik resim çizmek kolaylaşmıştır.

Bu sayede:

. Daha hızlı proje üretebilme

. Fikir geliştirme konusunda cesaret

. Vazgeçilen uygulamalarda hızlı geri dönüş

. İstenilen ölçü ve hassasiyette dizayn kabiliyeti

. Daha çok, tasarım seçeneği deneyebilme

. Kağıt kullanmanın yarattığı sorun, vs. bir sürü avantajlar sıralayabiliriz.

Biz dahil olmak üzere rapidodan, PC ortamında proje çizme işine girdiğimizde bir takım dirençler ile karşılaştık. Bildiğimiz ve kolay gidebilen yoldan vazgeçmek zor geliyordu.

1993 yılında; ilk ACAD projemi, bilgisayarı çok iyi ancak mekaniği sıfır bilen bir personel ile çizmeye başladığımda, bu işin zor yürüyeceğini düşünmüştüm. Zaman bana ne kadar yanıldığımı göstermiş olacaktı. Teknolojinin nimetlerine uyabilen herkes; artık bu çarkın içinde, sanki kendi uzvunu kullanır gibi ACAD ile çizim yapmaya başlamıştı.

Bugün BİM’den bahsediyoruz. Şu an dirençler ile benzer şekilde karşılaşıyoruz. Ama zaman bize yine eskiden olduğu gibi dirençlerin gereksiz olduğunu ispatlayacaktır. İnanıyorum ki yakın zaman içinde en geç 2 yıl gibi bir sürede benzer şekilde, bu meslek ile ilgili olan tasarım ve dizayncılar kendi uzvunu kullanırcasına BIM modellemeyi kullanacaktır.

EMAAR PROJESİ BIM UYGULAMALARI:

Proje Tanıtımı:

Otopark ve AVM kısımlarından oluşan binanın mekanik sistemleri iki farklı kısımda çözülmüştür. Otopark’ta havalandırma ve duman tahliye sistemi jetfan ve aksiyal fan sistemi ile yapılmaktadır.

Isıtma soğutma bulunmamaktadır. Otopark kısmındaki lobilerde hava perdeleri mevcuttur. AVM kısmında ise havalandırma ile ısıtma-soğutma klima santralleri vardır. Kiralık alanlar ve WC’lerde fancoil sistemi bulunmaktadır. Arıtılmış su sistemi tüm binaya hizmet vermektedir. Yangın koruma sistemi ise sprinklerler ve yangın dolapları ile sağlanmaktadır.

Kazan dairesi, chiller odaları ve zone pompa odaları B7 katında, klima santral odaları B7 ile B1 katları arasında her katta, hidrofor odaları B7 ve B11. katlarda, sığınak klima santralleri ise B9-10-11. katlarda bulunmaktadır. Isıtma sistemi kazanlar, klima santralleri ve fancoiller ile sağlanmakta olup biri yedek olmak üzere 6 adet kazan vardır ve kurulu gücü 20,6 MW’tır. Soğutma sistemi ise chillerler, soğutma kuleleri, klima santralleri ve fancoiller ile sağlanmakta olup toplamda 7 adet chiller (1’i yedek) ve 15 adet soğutma kulesi vardır ve de kurulu gücü 23,5 MW’tır.

Havalandırma, ısıtma-soğutma için kullanılan klima santrallerinden sığınak santralleri dahil toplamda 183 adet bulunmaktadır. 150 bin m2 kanal AVM katında kiralık alanların mekanik sistemlerinde farklılık göstermektedir. Anchor’ların kendine ait klima santralleri vardır, bu klima santralleri ile ısıtma-soğutma sağlanmaktadır. Isıtma-soğutma enerjileri ise kalorimetreler yardımıyla ölçülmektedir. Line Store’lar da ise ısıtma-soğutma fancoiller yardımıyla yapılmaktadır ve bu fancoiller için kiralık alanlara branşmanlar bırakılmıştır. Isıtma-soğutma enerjileri dinamik balans vanaları ile ölçülmektedir. Restoranların sistemi line store’larla aynı olmakla birlikte ilaveten yemek pişirme ünitelerinde oluşan dumanın atılması için egsoz sistemi bulunmaktadır. Ayrıca restoranlar için doğalgaz branşmanları da bulunmaktadır. Tüm kiralık alanlarda temiz su, pis su ve yangın branşman ağızları bulunmaktadır ve yangın koruması pendent sprinkler sistemi ile sağlanmaktadır. Kiralık alanlarda kapsamımızda kanal branşmanları bırakılması ve damperlerinin montajları, ısıtma-soğutma borulama branşmanları bırakılması ile vana gruplarının montajı, temiz su borulama branşmanın bırakılması ve su sayacının montajı, pis su borulama branşmanın bırakılması, yangın branşmanı ağzının bırakılması ile pendent sprinkler imalatı bulunmaktadır.

Toplam proje alanı 1.000.000 m²’ye varan projede AVM alanı 360.000 m², otopark alanı 250.000 m²,  konutlar ( 7 blok) 300.000 m².

İçerik: 6 adet kazan, 7 adet – su soğutmalı chilller, 15 adet- evap kule

Boru: 350 km.

Hava kanalı: 150.000 m².

Projeye dahil olmadan; tasarım BIM ile modellenmesi gerekiyordu. Bu işi piyasada iyi bilen kalifiye eleman bulunamayışı ve projelerde sürekli revizyon talebi beklentilerimizi daha aşağı seviyeye indirmiştir. Gelen iş revizyonlarının fazlalığı, bu işi bilen yeterli kalifiye personel olmayışından dolayı bir yerden sonra güncellemeyip, as- built olarak sunmayı öngörmüştür.

EMAAR PROJESİNDE BIM SÜRECİ:

Projelerinin modellenmesi, diğer disiplinler ile koordinasyon, çakışmaların giderilmesi, uyumsuzluklar için bilgi talep formu hazırlanması, uygulama projelerinin hazırlanması ve onay süreci, saha imalatlarının yapılması, as-built projelerin hazırlanması, saha imalatları doğrultusunda modelin güncellenmesi.

Proje, dilatasyonlar göz önünde bulundurularak 10 ayrı bölgeye ayrıldı ve öncelik sırası gözetilerek koordinasyon planlandı.  BIM süreci; 2014 Kasım ayında, otopark katlarında yangın tesisatları ile depo, sığınak vb. mahallerde havalandırma tesisatlarının koordinasyonu ile başladı. Otopark katlarındaki bu çalışma, projelerin Hindistan’da bir firma tarafından modellenmesi, burada koordinasyon yapılarak 2 boyutlu çizim ve model üzerine alınan notların bu firmaya gönderilerek modelin güncellenmesi şeklinde gerçekleşti. Ana tesisat katı ve AVM katlarında modelleme ve koordinasyon; BIM sürecinde beraber çalışılacak firmaların belirlenmesi ve ekiplerin oluşturulmasını takiben şantiyede gerçekleştirildi. Yayınlanmış olan projeler, her bir bölge için ilgili disiplin tarafından modellendikten sonra haftalık rutin koordinasyon toplantılarında alınan kararlar doğrultusunda koordine edilerek çakışma raporları alındı.

Çakışma olan bölgeler tek tek incelenerek gerekli kaydırmalar, varsa mimari ve statik talepler veya uygunsuzluklar için bilgi talep formu düzenlendi. İşveren tarafından proje revizyonları yayınlandığında; uyumsuzluklar, değişiklikler ve eklentiler tespit edilerek modelin güncellenmesi, projelerin koordinasyonu, imalat çizimlerinin hazırlanması ve onayı ile saha imalatları yenilendi.

Haftalık bazda yenilenen çakışma raporlarındaki değişimler karşılaştırılarak, ilgili kat ve bölgelerde koordinasyon çalışmalarındaki ilerlemeler ve/veya modelin IFC revizyonlarına bağlı olarak güncellenmesi takip edildi.

İmalat süreci boyunca, tüm disiplinlerde toplam 750’nin üzerinde iş emri yayınlandı ve revizyonlar sonucu 1312 adet farklı bölgede 2464 adet uygulama projesi onaya sunuldu. Bu süreçte; 5 ayrı firmadan toplam 29 mühendis ve tekniker ile modelleme ve koordinasyon yapıldı. Model üzerinden 2 boyuta aktarılarak oluşturulan uygulama çizimleri onaya sunuldu.

Teknik ofiste 21 mühendis ve tekniker ile uygulama projeleri hazırlandı. Koordinasyon ve uygulama projelerinin hazırladığı süreçte; Mart 2015’ten itibaren 300’ün üzerine çıkan sahada çalışan işçi sayısı artarak, Ağustos ayından itibaren 700’e ulaştı ve ortalama aynı seviyede devam etti.

Saha imalatları sırasında, uygulama projelerine ek olarak modelden faydalanılarak ilgili personelin yapılacak imalat hakkında bilgi sahibi olması sağlandı. İşletme sırasında da modelin aktif olarak kullanılabilmesi için, saha imalatları doğrultusunda hazırlanan As-built projelere göre modelin revizyonu devam etmektedir.

ÖNDER BOYALIKLI ” MTMD’NİN BIM’E BAKIŞI”NI SUNDU

MTMD olarak son yıllarda her platformda BIM konusunun sektörün geleceği açısından önemini anlatarak üyelerini bilgilendirdiklerini söyleyen Önder Boyalıklı sözlerine şöyle devam etti: “Bu konunun üstünde bu kadar duruyor olmamızın nedeni BIM’in birçoğumuzun fikir sahibi olduğu gibi yazılım programının ötesinde bir süreç olmasıdır. Bu sürecin içinde bir projenin bütün elemanları katkı vermek zorundadır. Mimarlar, inşaat mühendisleri, makina mühendisleri, elektrik mühendisleri, proje müdürleri, planlamacılar, bakım ve onarımcılar yani bir projenin tasarımından başlayarak yapım aşaması ve sonrasında işletme ve bakımından yıkımına kadar geçen sürede katkı veren herkes bu sürecin içindedir. Günümüzde gelişen bilgi ve iletişim teknolojileri, uluslararası ulaşım ve nakliye olanakları sayesinde dünyanın her yerinde bir projeye talip olup katkı verme olanağı vardır. Bu da rekabeti arttırmakta ve uluslararası alanda yarışmayı gerektirmektedir. Bunu başarabilmemiz için BIM sürecinin bir halkası olan mekanik tesisat müteahhitleri olarak kendimize düşen görevi yerine getirerek bu zincirin kuvvetli bir halkası olmak zorundayız. Bu sayede küreselleşen dünyamızda lokal ve uluslararası markette rekabet edebilme gücüne ulaşabiliriz. Çünkü ilk olarak bu sürecin gerektirdiği bilgi birikimine ve donanımına sahip değilseniz zincirin bir halkası olmanıza izin verilmeyecektir. Daha sonrasında ise BIM sayesinde elde edeceğiniz malzeme ve iş gücü verimliliğinden mahrum olarak fiyat rekabeti yapmanız mümkün değildir. MTMD’nin kuruluş amaçları arasında olan “yenilikçi ve evrensel bakış açısı ile üyelerinin uluslararası uyum ve rekabet gücüne katkıda bulunmak” ilkesi çerçevesinde üyelerimizi BIM konusunda bilgilendirmek ve yardımcı olmak için bundan sonrada çalışmalarımız devam edecektir.”

Kolaylaştırıcılığını MTMD Genel Sekreteri Cemal Çetin Yıldırım’ın yaptığı panel, soru-cevapların ardından yapılan kokteyl ile son buldu.