46 TESİSAT • Kasım / 2026 Farklı soğutma teknolojilerinin, veri merkezi soğutma sistemlerinin tasarımında hem enerji hem de su kullanımı üzerinde etkileri farklıdır. Örneğin, hava soğutmalı bir veri merkezi, yerel olarak su açısından verimli olsa da (WUE ~0), elektrik üretimi yoluyla dolaylı olarak su tüketimini artırabilir (WUEkaynak). Normalde WUE azaldıkça, PUE artar. Gerek su tüketim etkinliğinin azaltılması, gerekse elektrik tüketim etkinliğinin azaltılması için ilgili teknolojiler ciddi oranda geliştirilmektedir. Fikir vermek açısından farklı soğutma tekniklerinin kullanıldığı yeni veri merkezlerinde ulaşılan WUE ve PUE değerleri aşağıdaki tabloda gösterilmiştir. Su tüketimiyle ilgili bir diğer ölçüt ise, Su Kullanım Etkisi (WUI) değeridir. Bölgesel su varlığını, veri merkezi su kullanımının değerlendirilmesine dâhil ederek, Su Kullanım Etkinliği (WUE) değerini genişletir. Bu tanımda bölgeyle ilgili bir su stresi faktörü (WSF) kullanılır. Dünya Kaynakları Enstitüsü’nün bir “Su Risk Atlası” bulunmaktadır. Burada, toplam su riski (OWR) göstergesi farklı bölgeler için verilmiştir, 0 ile 5 arasında değişen bir faktördür. 5 en yüksek riskli (kurak) bölgeleri göstermektedir. WUI aşağıdaki formülle belirlenir. WUI = WUE × (WSF + 1) Aşağıdaki tabloda bir örnek üzerinde, farklı soğutma seçeneklerinde, ölçütlerin aldığı değerler verilmiştir. 1 MW gücündeki örnek veri merkezi, ABD Georgia eyaletinde kuruludur ve %50 sistem kullanım oranına sahiptir. Georgia’da elektrik enerjisinin özgül su tüketim değeri EWIF = 2,27 L/ kWh alınabilir. En düşük WUEkaynak değerine sahip sistem PUE, WUE ve EWIF değerlerine bağlı olarak hava soğutmalı chiller veya dolaylı adyabatik sistem olabilir. Öte yandan, buharlaşmalı soğutma (su soğutma kulesinde suyun soğutulması), EWIF son derece yüksek olmadıkça, diğer soğutma seçeneklerine kıyasla neredeyse her zaman daha yüksek bir WUE ve WUEkaynak değerine sahip olacaktır. Burada, sürdürülebilirlik açısından tanımlanan üçüncü bir ölçüt de karbon kullanım etkenliği. CUE değeridir. Bu ölçütte aranan, neden olunan karbon salımıdır. CUE de diğerlerine benzer şekilde tanımlanmaktadır. CUE tanımında işletme sırasında olan karbon salımı hesaba katılır. Aslında karbon salımında güncel yaklaşımda, sadece işletme sırasındaki (operational) karbon salımı değil; aynı zamanda gömülü (embedded) dediğimiz, sistemin kendisinin imali sırasında neden olunan karbon salımı hesaplanmalıdır. Doğru olan, hayat boyu (life cycle) karbon salımını dikkate almaktır. DÜZENLEYICI KURALLAR Microsoft, Google ve Amazon, bu yıl ve geçen yıl, AI (yapay zeka) altyapısına tahmini 1 trilyon dolar harcayan teknoloji şirketleri arasında yer alıyor. Bazı bölgelerde, bu veri merkezleri enerji besleme biçimine bağlı olarak, rapor ettiklerinden çok daha fazla su kullanıyorlar. Bu şirketler, veri merkezlerindeki su kullanımını da içeren yıllık sürdürülebilirlik raporları yayınlıyor. Ancak bu devler grubu arasında, yalnızca Meta, tesis içinde kullanılan suya ek olarak, kendilerine elektrik sağlayan enerji santrallerinde kullanılan suyu da hesaplıyor. Bu şirketleri hem doğrudan hem de dolaylı olarak su kullanımlarının tüm kapsamını raporlamaya zorlayan hiçbir yasa yok. Modern dünyada Yapay zekâ veri merkezlerinin aşırı enerji ve su yoğunluğu; düzenleyici kurumların ve izin veren mercilerin su kullanımını değerlendirme biçimini ciddi biçimde etkilemeye başladı. Getirilen kısıtlamalar; geri döMAKALE Tesis ve IT Soğutma Sistemi Karışımı Tipik, PUE Tipik, WUE Soğutma kulesinde dolaşan su ile soğutulan hava soğutmalı kabin çözümü 1,15 – 1,23 1,7 – 2,8 Soğutma kulesinde dolaşan su ile soğutulan su soğutmalı kabin çözümü 1,05 – 1,25 1,7 – 2,5 Hava soğutmalı sistemle soğutulan, hava soğutmalı kabinler 1,3 – 1,6 0 Hava soğutmalı sistemle soğutulan, su soğutmalı kabinler 1,05 – 1,2 0 Adyabatik soğutmalı sistemle soğutulan, hava soğutmalı kabinler 1,02 – 1,32 0 – 0,2 Adyabatik soğutmalı sistemle soğutulan, su soğutmalı kabinler 1,01 – 1,15 0 – 0,4 Soğutma sistemi Yıllık ortalama PUE Tesisin yıllık enerji tüketimi (kWh/yr) Yıllık ortalama WUE (L/kWh) Tesisin yıllık su tüketimi (L/yr) Yıllık ortalama WUEkaynak (L/kWh) Güç santrali yıllık su tüketimi (L/yr) Tesis + Güç Santrali Yıllık su tüketimi (L/yr) Hava soğutmalı chiller 1,30 5.694.000 0,00 0 2,95 12.925.380 12.925.380 Dolaylı adyabatik sistem 1,15 5.037.000 0,25 1.095.000 2,86 11.433.990 12.528.990 Buharlaşmalı soğutma 1,05 4.599.000 2,30 10.074.000 4,68 10.439.730 20.513.730
RkJQdWJsaXNoZXIy MTcyMTY=