46 TESİSAT • 10 / 2026 3. GALVANİZ BORUDA OLUŞABİLECEK REAKSİYONLAR Galvaniz kaplama çinko metali ile yapılmaktadır. Galvaniz kaplı boru içerisinden geçecek olan suyun içerisinde bulunan iyonlar yani klorür (Cl-), sülfat (SO4-2) ve bikarbonat (HCO3-) ile reaksiyona girer ve bu reaksiyonun sonucunda çinko oksit (ZnO) ve çinko hidroksit Zn(OH)2 gibi bileşikler oluşturabilir. Suda bulunan farklı metal iyonları da galvanik korozyonu hızlandıracak ve çinko kaplamanın aşınmasına sonrasında ise çelik borunun yüzeyinin korumasız bir şekilde açığa çıkmasında neden olabilir. Galvaniz borunun zamanla böyle bir durumdan dolayı, çinko kaplaması korozyona uğrayarak azalacak ve koruduğu demir boru oksitlenme ile karşı karşıya kalacaktır. Borunun korozyon koruması azalacaktır. Korozyonun ilerlemesi neticesinde demir boru yapısal olarak bozulmaya başlayacak ve ömrü kısalacaktır. Galvaniz kaplamalı borularda, çinko kaplamanın aşınmasıyla demir oksitler ve diğer metal oksitler birikir. Sert Su: İçerisinde çökelti oluşturabilecek kadar fazla iyon bulunduran su sert su olarak tanımlanabilir. Kalsiyum (Na), Magnezyum (Mg) ve diğer ağır metal iyonları bakımından zengindirler. Kalker (Kireçtaşı): Kimyasal bileşiminde en az %90 CaCO3 içeren kayaçlara kalker ya da kireçtaşı adı verilmektedir. Galvaniz boru içerisinden geçen sıcak suyun içerdiği kalsiyum bikarbonat, sıcaklık arttıkça kalsiyum karbonat ve karbondioksite ayrışır. Kalsiyum karbonat (kalker) boru yüzeyinde çökelir. Kışır (Taş): Suyun içindeki mineral ve metal oksitlerin çökelmesiyle oluşan birikintilerdir. Bikarbonat iyonu, HCO3- içerir. HCO3- (aq) içeren su ısıtılırsa, bikarbonat iyonu CO3 2- , CO2 ve su vermek üzere kolayca bozunur. Bikarbonat CO32- sudaki çok değerlikli katyonlarla tepkimeye girerek kalsiyum karbonat CaCO3 veya magnezyum karbonat MgCO3 karışık çökeltisini ve kışır adı verilen tortuyu oluşturur. Bu tortu sıcaklığında etkisi ile çözünürlüğü azalır ve boru iç yüzeyine yapışarak kireç tabakasını oluşturur. Tüm bu bilgiler ışığında, galvaniz kaplı boruda yaşanacak senaryo şu şekilde olacaktır: Tesisat binada bulunan merkezi sıcak su tesisatına bağlı ise kazandan alınan ısı boyler yardımı ile taze suyu ısıtacak ve pompa yardımı ile katlara kullanıma gidecektir. Eğer suyumuz sert ve içerisinde bol miktarda iyon ve mineral içeriyor ise, ilk önce galvaniz tabakayı korozyona uğratmaya başlayacaktır. Bununla birlikte su içerisinde bulunan bikarbonat iyonları sıcaklığın artmış olduğu suyun içerisinde çözünürlüğü düşük olacağından eş zamanlı olarak boru üzerinde tutunmaya başlayacaktır. Tutunma yaşanırken su içerisinde bulunan ağır metal iyonları da çökelme yapacaktır (Tortu ve çamur görüntüsü). Sıcak su hattı devamlı taze su ile beslenmeye devam edeceği için bu reaksiyonlar da hızla devam edecek ve sonunda çinko kaplamanın kalkması ile birlikte açığa çıkan çelik boru, suyun içerisindeki oksijen ile birlikte oksitlenmeye başlayacaktır. Oksitlenme hızı, sisteme devamlı taze su girişi olacağından hız kesmeyecek ve sonunca borularda noktasal olarak başlayarak delinmeler baş gösterecektir. Bu delinmeler ile birlikte oluşan çökeltiler ve oksitlenme boru dışarısına taşmaya başlayacaktır. İleri aşamalarda borularda zayıf olan yerlerden başlamak üzere çürüme büyük delinmeler ile ağır korozyon durumları gözlenmesi mümkündür. Diğer bir olumsuz durumdan bahsedecek olursak, oluşan bu çökelti, tabaka ve korozyon sıcak su tesisatını kullanan insanlarda çok çeşitli sağlık sorunları yaratacağı gibi sistemin doğru, verimli ve sağlıklı çalışmasını da engelleyecektir. Isıtma sistemlerinde de her ne kadar kapalı sistem de olsa zamanla sistem içerisine taze su alınacağı için Grafik 1. Kalsiyum Karbonat Sıcaklık - Çözünürlük Grafiği MAKALE
RkJQdWJsaXNoZXIy MTcyMTY=