46 TESİSAT • 06 / 2026 iletkenliği, kondens dönüşü ve kazan suyu iletkenlik set değerinin blöf ve make-up suyu ihtiyacı üzerindeki etkisi nümerik örnekle gösterilerek, su şartlandırma sistemi seçimine yönelik genel bir değerlendirme zemini oluşturulmuştur. 2. KAZAN SUYU DEVRESINDEKI TEMEL SU TÜRLERI Ham su, arıtma sistemine giren işlenmemiş sudur. Şebeke, kuyu, yüzey suyu veya proses kaynaklı olabilir. Ham suyun sertliği, iletkenliği, TDS değeri, askıda katı madde miktarı, silika içeriği, demir, mangan, organik madde ve serbest klor gibi özellikleri, kullanılacak su arıtma sisteminin tipini ve kapasitesini belirleyen başlangıç verileridir. Şartlandırılmış make-up suyu, sistemden eksilen suyu tamamlamak üzere ham suyun arıtılmasıyla elde edilen ilave sudur. Açık buhar tüketimi, kaçaklar, blöf, numune alma, drenajlar, yakıt ısıtıcı kondens kayıpları ve benzeri nedenlerle sistemden eksilen su make-up suyu ile tamamlanır. Bu nedenle make-up suyu debisi bağımsız bir giriş verisi değil, sistemin kütle ve enerji dengesi sonucunda hesaplanan bir ihtiyaçtır. Şartlandırılmış make-up suyu doğrudan kazana verilmez. Sistem tasarımına bağlı olarak önce kondens tankına, kondens tankı bulunmayan veya doğrudan degazörlü tasarlanan sistemlerde ise degazör kulesine gönderilir. Burada make-up suyu, prosesten dönen kondens suyu ile karışır ve kazana gönderilecek nihai besleme suyunun bir bileşeni haline gelir. Make-up suyu sertlik ve iletkenlik açısından şartlandırılmış olsa bile içinde çözünmüş halde oksijen, karbondioksit, azot ve diğer hava gazları bulunur. Özellikle oksijen ve karbondioksit; kazan, ekonomizer, besi suyu hattı ve kondens hatlarında korozyon riskini artıran başlıca gazlardır. Bu nedenle make-up suyu kazana gönderilmeden önce kondens ile karıştırılır, ısıtılır, degazörden geçirilir ve gerekli kimyasal dozajlarla nihai besleme suyu özelliklerine yaklaştırılır. Termik degazörde make-up suyu ve kondens karışımı buharla temas ettirilerek çözünmüş oksijen, karbondioksit ve diğer hava gazlarının önemli kısmı sudan uzaklaştırılır. Degazör sonrası bakiye oksijenin limitlerin altına indirilmesi için oksijen tutucu kimyasal dozajı yapılır. Besleme suyu ve kondens hattı pH değerinin uygun aralıkta tutulması için ise amonyak, uçucu aminler veya uygun alkalinite/fosfat içerikli kimyasallar kullanılır. Bu kimyasallar pH ve oksijen kontrolünde tamamlayıcı rol oynar; ancak sertlik, iletkenlik, TDS, AKM ve silika gibi parametrelerin kontrolü için uygun ön arıtma ve blöf yönetimi ayrıca gereklidir. Kondens suyu, proseste kullanılan buharın yoğuşarak sisteme geri dönen kısmıdır. Temiz kondens, genellikle make-up suyuna göre daha düşük iletkenlikte ve daha yüksek sıcaklıkta sisteme dönen sudur. Bu nedenle kondens dönüşü hem su tasarrufu hem de enerji tasarrufu sağlar. Kondens dönüş oranı arttıkça sisteme daha az taze make-up suyu girer, kazana taşınan iyon yükü azalır, make-up suyu ihtiyacı düşer ve gerekli yüzey blöf miktarı azalır. Ancak kondens miktarı kadar kondens kalitesi de önemlidir. Eşanjör kaçağı, proses karışımı, yağ, kimyasal veya kirli kondens dönüşü varsa kondens iletkenliği yükselebilir. Bu durumda kondens dönüşü beklenen faydayı sağlamayabilir ve kazan suyu kalitesi açısından ayrıca kontrol gerektirir. Besleme suyu, kazana gönderilen nihai sudur. Kondens dönüşü bulunan sistemlerde besleme suyu; şartlandırılmış make-up suyu, geri dönen kondens, degazör ile uzaklaştırılan çözünmüş gazlar ve gerekli kimyasal dozajlar sonrasında kazana gönderilen nihai karışımdır. Bu nedenle standartlarda verilen besleme suyu limitleri, ham suya veya tek başına make-up suyuna değil, kazana giren bu nihai suya uygulanmalıdır. Bu ilişki şu şekilde özetlenebilir: Besleme suyu = Şartlandırılmış make-up suyu + Kondens suyu + Degazör etkisi + Kimyasal şartlandırma etkisi. 3. KAZAN İÇINDE KONSANTRASYON ARTIŞI Buhar kazanlarında kazan gövdesinin belirli bir bölümü su, üst bölümü ise buhar hacmi olarak çalışır. Kazan üzerinde tanımlanan normal su seviyesi, işletme sırasında korunması gereken referans seviyedir. Buhar üretimi sırasında su seviyesi; buhar çekişi, yük değişimi ve besi suyu kontrol sisteminin çalışma karakterine bağlı olarak kısa süreli dalgalanabilir. Buna rağmen, belirli bir kazan kapasitesi ve geometri için normal su seviyesindeki ortalama su hacmi mühendislik değerlendirmelerinde yaklaşık sabit kabul edilebilir. Bu nokta kazan suyu kalitesi açısından önemlidir. Çünkü kazana giren besleme suyu saf sudan ibaret değildir; içinde çözünmüş tuzlar, mineraller, silika, alkalinite bileşenleri, şartlandırma kimyasalları ve düşük miktarda başka çözünmüş maddeler bulunabilir. Kazanda buhar üretildiğinde, su molekülleri buhar fazına geçer ve kazanı MAKALE
RkJQdWJsaXNoZXIy MTcyMTY=