Tesisat Dergisi 279. Sayı (Mart 2019)

46 Tesisat / Mart 2019 tesisat.com.tr Bir değişken orifis ise vana boyunca yüksek basıncı dikkate alarak uygun soğutucu akışkan akışını korumak için otomatik olarak ayarlanır. Değişken orifis; tasarım lift koşullarında kısmen kapanır, düşük lift koşullarında ise uygun soğutucu akışkan akışını sağlamak için açılır. Bu özellik, çoklu soğutma grubu sistemlerinde çok daha önemlidir. Değişken orifis kullanılma- dığında, soğutma grupları istenen seviyede yüklenemediği için ihtiyaç duyulan soğutma yükünü karşılayabilmek amacıyla daha fazla cihaz ve yardımcı ekipmanının (pompa, kule vs.) devreye girmesi gerekebilir. Bu bir soğutma tesisini işletmek için son derece verimsiz bir yoldur. Sabit orifisli soğutma gruplarının düşük lift koşullarındaki tam yük problemini önlemek için bazı üreticiler 18,3°C’ye kadar yüksek bir minimum ECWT değeri sağlama yolunu seçmektedir. Ancak soğutma grubunun çalışma istikrarını sürdürmek için lift‘i artırma (yüksek kondenser sıcaklığı/basıncı) stratejisi, verimliliği artırabilecek düşük lift koşullarının mevcut olduğu durumlardaki tasarruf imkânını yok eder. Düşük lift koşullarındaki ikinci bir sorun da kondenserde soğutucu akışkanın birikmesidir. Tek kademeli kompresörlü soğutma gruplarında bir orifis, iki kademelide iki, üç kademe- lide üç orifis bulunmaktadır. Kondenserdeki soğutucu akışkan basıncı, her koşulda soğutucu akışkanı orifis(ler) ve evaporatöre doğru itebilecek yeterlilikte olmalıdır. ECWT düştükçe kon- denserdeki soğutucu akışkan basıncının düşmesi, tek orifisli soğutma gruplarında bir problem yaratmamasına karşın birden fazla orifis kullanılan çok kademeli soğutma gruplarında sorun- lara yol açmaktadır. Düşük lift koşullarında, kondenserdeki soğu- tucu akışkanı çoklu orifislerden evaporatöre doğru yeterince hızlı itmek için gerekli basınç sağlanamayabilir. Bu durumda soğutucu akışkan kondensere geri döner ve evaporatörde yeterli soğutucu akışkan basıncı sağlanamadığı için soğutma grubu kapanır. Hermetik motorlu çok kademeli su soğutma gruplarının enerji performansını artırabilmek amacıyla düşük ECWT koşul- larında çalışabilmesi için kondenserdeki su akışının azaltılması önerilir. Bu öneri iki nedenden dolayı hatalıdır: Birincisi; su akı- şının azaltılması, kondenserdeki sıcaklık ve basıncın artmasına sebep olur ve lift‘in düşürülmesi amacını ortadan kaldırır. İkincisi; azaltılmış su akışı, tüplerin kirlenmesini artırarak yine kondenser basıncı ve lift‘i yükseltir. Sonuç olarak, verimliliği artırabilmek için kondensere giren suyun akışı değiştirilmeden sıcaklığı düşü- rülmelidir. Soğutma grubu tasarımı açısından, hem düşük lift koşullarında tam yük soğutma kapasitesinin sağlanabilmesinin hem de tasarım dışı enerji performansı elde edilebilmesinin yolu tek ve değişken bir orifis kullanmaktır. 3. YAĞ YÖNETİM SİSTEMİ Bir soğutma grubunun yağ yönetim sisteminin dizaynı düşük lift koşullarında çalışabilmesine etki etmektedir. Kapalı tip motorlu santrifuj kompresörlü su soğutma gupla- rında, kondenserdeki soğutucu akışkan motor gövdesine akarak motor sargılarını soğutur ve daha sonra evaporatöre geçer. Motorun her iki ucunda, motor milini yağlamak için sürekli olarak basınçlı yağ ile beslenen yataklar bulunur. Yağ devresi ile soğutucu akışkan devresini ayırmak için de contalar kullanı- lır. Soğutucu akışkan basıncı, yağın contaya nüfuz etmesini ve soğutucu akışkan devresine sızmasını önleyecek kadar yüksek olmalıdır. Bu contalardan bir miktar yağ her zaman soğutucu akışkan devresine kaçar. Esas sorun, düşük ECWT koşullarında kondenserdeki ve hermetik motor gövdesindeki soğutucu akış- kan basıncı düştüğü zaman ortaya çıkar. Contalar, düşük basınç farklarında (düşük lift koşullarında) yağın daha hızlı kaçmasına izin verirler. Çünkü akışkan basıncı artık contaları sıkı tutmak için yeterli yükseklikte değildir. Büyük miktarda yağ yataklar- dan motor gövdesine sızarak soğutucu akışkan ile karışmaya başlar ve bu soğutucu akışkan ile yağ karışımı yağın tutulduğu evaporatöre geçer (Şekil 10). Normal şartlarda fazla yağ kom- presörün yağ karterinde bulunmalıdır. Bir süre sonra soğutma grubu düşük yağ basıncı sebebiyle kapanır. Diğer bir problem, sıvı taşmalı gövde-boru (shell and tube) tipi bir evaporatördeki fazla yağın tüplerin üst tabakasına geç- mesidir. Isı transferinin en iyi gerçekleştiği yer olması sebebiyle bu bölgedeki soğutucu akışkan yağ ile yer değiştirdiğinde, ısı transferi ve dolayısıyla soğutma grubu verimi önemli ölçüde zarar görür. Açık tip motorlu santrifüj kompresörlü su soğutma gruplarında, evaporatördeki soğutucu akışkandan yağı ayırmak Şekil 10 Karterden yüksek basınçlı yağ Kondenserden düşük basnıçlı soğutucu akışkan Evaporatöre soğutucu akışkan ve yağ Kartere yağ TEKNİK