Tesisat Dergisi 235. Sayı (Temmuz 2015)

V) ~ V) o o <( z ~ ı ~ ~ 2 Kontrol Yanalarmm Hidronik Dengeleme Kapsaminda Doğru Boyutlandiriimasi Dünya üzerindeki enerji kaynaklarmm tükenmesi ile her alanda enerji tasarrufuna önem verilmeye başlanm1şt1r. En çok tüketim oranlarmdan birine sahip olan 1s1tma, soğutma sektörü de her geçen gün bu konuya daha fazla katki koyarak üzerine düşen görevi yapmaktadir. Bu çaltşmada her 1s1tma ve soğutma projesinde karş1m1za Çikan vana boyuttandmimasi üzerinden durulmaktad1r. Çaltşmaya konu olan vana art1k değişken debi/isistemlerin vazgeçilmeziolan2yollumotorlukontrol vanalar1d1r. Ancakbalanslama konusunda yapilan dikkatsizlik/er ve hatalarda istenmeyen sonuçlara yol açmaktadir. Bu çaftşmada konu örnekler üzerinden aktanlmaya çaftş1facakt1r. AnahtarKelime/er: Kontrol Vanas1, terminalünite, otorite, vana karakteristiği, balans/ama, strok l.Giriş Otomatik kontrol vanaları ile sıcaklık, nemlilik, akış ve basınç olmak üzere bir– çok değişken kontrol edilebilir. Ancak doğ­ rudan kontrol ettiğimiz iki değer aslında sıcaklık ve basınçtır. iki yollu otomatik bir vanaya giren akışkan termostanan veya bina atomasyonundan aldığı bilgiye dolayı­ sıyla ısıtma ya da soğutma ihtiyacına göre tam ya da azaltılmış debide vanadan çıkar ve terminal üniteye gider. istediğimiz debiyi tam olarak yakalayabilmek aşağıda bahse– deceğimiz vana otoritesi, vana karakteristi– ği ve sistem karakteristiği ne bağlı olan vana boyutlandırması ile mümkündür. 2.Vana Teorisi 2.1 Kv Kavramı Kv hidrolik kanunlara bağlı bir kavramdır. Vana kapasitesinin en basit şekilde belir– lenmasini sağlayan bir sabittir. Kv değer­ leri vana üreticileri tarafından deneyler sonucunda belirlenir. Teknik olarak ifade edersek vananın üzerindeki ı bar basınç düşümünde ı saatte geçebilecek debi miktarı kv ile eşittir. Kv kavramı Kasım 84 lesisat Dergisi Sayı 235- Temmuz 2015 ı944'de Amerika'da doğmuştur. Kv fak– törü ya da kv değeri VDINDE Richtlinien No 2ı73 standardında tanımlanmıştır. Bu kavrama göre vana üzerindeki basınç düşümü Dp, debinin Q karesi ile doğru orantılıdır. (Darcy-Weisbach formula = > Dp- Q2) Q .. !'ıp= Pı- P2 Şekil 1. Vana kesiti AP/Q, 2 = AP,/Q,/ AP1AP =Q 2 /Q 2 Q 1 ;,Q 2 ..J(AP)'AP) Yukarıdaki vana kesitinde basınç nokta– larını görebiliyoruz. Bu senaryoda 1ve ll olmak üzere iki durum söz konusudur. Kv değerinde basınç düşümü ı bar idi dola– yısıyla dP 2 (dP)yi ı bar, Q 2 (Q)yi kv olarak düşünürsek: Seçil Kızanlık iSKENDER Honeywell Q 1 =kv..J(APJ 1)=kv..J AP 1 ve son olarak kv=Q..J AP 1 m3fh elde edilir. Formüllere dalmış iken gözden kaçırma­ mamız gereken bir noktayı sayısal örnek üzerinde açıklayalım. Basınç değişirse debi ne kadar değişir? Bu hususun önemli olmasının nedeni artık değişken debili sis– temler tasarlıyor olmamız ve debi-basınç dengelerinin sık sık değişmesidir. Aşağıdaki örnekte kontrol devresinde– ki basınç 50kPa, bunun karşılığı olarak bataryada ı5 kPa, kontrol vanasında 35 kPa'dır. Bataryadan geçmekte olan debi ise 3,6 m 3 /h'dir. Kontrol devresindeki basıncın sistemdeki basınç değişikliklerinde etkilenerek ıoo kPa çıktığını öngörüyoruz. Bu basınç alt veya üst katlardaki sistemlerin kapanması sonucu artış gösterebilir. Örnek: AH=50 kPa Q=3,6 m 3 /h APcoil=15 kPa APcv=35 kPa AH . = 100kPa yenı APFCUyeni+APCJYeni = 100 kPa Qyeni=Q ..JAH /AH= 3,6-.Jl/0,5 yenı =5,09 m 3 /h => 41,4%