Tesisat Dergisi 235. Sayı (Temmuz 2015)

(,/) ~ (,/) o o u ~ I Endüstriyel Tesislerde Seyreltme Havasi Hesabi ve Tasar1m1 Sanayi tesislerinde değişik amaçla pek çok kimyasal kullamlmaktadJr. Bunlarm büyük bölümü olan solventler ortam SJcakl!ğmda buharlaşarak havayi kirletir/er. Kir/enmeyi izin verilen sJmrlariçinde tutabiirnekiçin ortama seyreltme havasi verilir. Buyaz1da seyreltme havasi hesabi anlatJ/maktadJr. Endüstriyel tesislerde, üretim sırasında, temizlik-yıkama-inceitme gibi işlemler için çeşitli kimyasal ürünler kullanılır. Bu ürünlerin büyük bir bölümü düşük sıcak­ lıklarda sıvı fazından gaz fazına geçerek ortam havasına karışırlar. Çalışılan ortam– daki havada bu tür kirleticilerin belirli bir orandan daha yüksek değerde bulunması çalışanların sağlığını olumsuz etkiler. Bu yüzden, kirleticilerin havada bulunduğu oraniara bir sınırlama getirilmiştir. Eşik de– ğeri (lreshold Limit Value- TLV) denilen bu sınır, üst sınırdır ve birimi ppm (milyonda partikül) veya mglm 3 'tür. Uluslararası pek çok yayında kirletici kimyasalın eşik değeri verilmiştir. Ortamdaki kirletici oranının eşik değeri geçmemesi için, ortama temiz hava verilerek kirlenme yüzdesi düşürülür. Bu verilen havaya seyreltme havası denir. Bir kimyasal kirletici için gerekli seyreltme havası hesabı aşağıdaki gibi hesaplanır. V= k X 312x 10 6 x SG X__!!!__ ( m 3 /h) MAx ED Burada; V : Seyreltme havası debisi (m 3 lh) SG : Kimyasalın özgül ağırlığı (g 1 cm 3 ) EM : Kimyasalın buharlaşma debisi (1 1 dak) MA : Kimyasalın molekül ağırlığı (boyutsuz) ED : Eşik değeri ( ppm ) 54 lesisat Dergisi Sayı 235- Temmuz 2015 k : Havalandırma durum katsayısı (boyutsuz) olarak kullanılmıştır. Görüldüğü gibi, burada ( k ) katsayısı ile belirlenen havalandırma durumu, tasa– rım mühendisliği açısından tek belirleyici olmaktadır. Doğru tasarlanmış bir hava– landırma düzeni havalandırma debisini azaltarak hem ilk yatırım hem de işletme giderlerinde ekonomi sağlamaktadır. Havalandırma durum katsayısı, taze hava girişi ve kirli hava çıkış konumlarına bağlı bir katsayıdır. k = 1,0 Taze hava, çalışanın arkasın­ dan işlem yapılan tezgah veya tanka doğru verilmekte, kirli hava karşı taraftan atılmak­ tadır. Üfleme için üstten veya arkadan kanallar kullanılmış. k = 2,5 Taze hava, çalışanın arkasın­ dan verilmekte, karşıdan kirli hava atılmaktadır. Kanal kul– lanılmamış. k = 2 - 5 Ortam genel olarak havalan– dırılıyor, yanlardan taze hava girişi var, kirli hava tavandan atılıyor. Kanal kullanılmamış. k = 5- 10 Tavandan ve bir noktadan taze hava veriliyor, yan du– varlardan kirli hava atılıyor. Aydın ACEMi Aydın Acemi Tasarım Atölyesi Örnek: Açık yüzeyli bir yıkama tankında 60 dakikada 1,5 Lmetil asetat buharlaş­ maktadır. Havalandırma durum katsayısı 5olarak belirlenmiştir. Seyreltme havası debisini hesaplayınız. Metil asetat için Tablo l'den SG = 0,928 MA= 74,08 ED = 200 değerleri okunur. EM = 1,51 60'tır. V= 5 x 312x 10 6 x O, 928 x cı,s; 6 o) ( m 3 /h) 74,08x200 = 2443 m 3 /h olarak bulunur. Sistemde oluşan kirli hava doğrudan dı­ şarı atılamaz. Hava kirliliğini sınırlayıcı yönetmeliklere göre bu olanaksızdır. Kirliliği sınırların altına düşürmek için; 1. Solventler düşük sıcaklıklarda buharlaş­ tığına göre daha düşük sıcaklıklarda sıvılaşırlar. Kirli hava kanalı çıkışına kanacak bir soğutma serpantini ile kirli hava sıcaklığı en az ıooc düşürüldüğün­ de dışarı atılacak hava içindeki solvent yoğunlaşır ve sıvı olarak geri kazanılır. 2. Aktif karbon filtre kullanılabilir. 3. Bir yıkama kulesi ile kirletici solvent– leri nötralize ederek kimyasal yapıları değiştirilebilir ve çevreye zararsız ya– pıya getirilebilir. •