Tesisat Dergisi 230. Sayı (Şubat 2015)

MAKALE 99 Tesisat Dergisi Say× 230 - ûubat 2015 Yer alt× suyu kaynaklar× Yer alt× suyunun kaynaklar× yaùmur, sulu kar, kar ve dolu- dur. Baz× birikintiler suyollar×na ulaüarak derelere, göllere ve denizlere akarlar. Bir- çoùu ise toprak yüzeyinde bulunan boü- luklardan yer alt×ndaki büyük su birikinti- lerine ulaü×rlar. ûekil 4.16’ a bak×n×z. Yer alt× sular×n×n 2 temel çeüidi vard×r: 1. Süzüntü suyu. Yer alt×na süzülmüü sular×n kayalar ve toprak aras×nda s×- k×ü×p birikmesiyle oluümuülard×r. Bu yap×lar aras×nda s×k×üt×klar× için ak×ükan durumda deùildirler. Yaù×ü olduùunda, sürekli sabit ak×ü×n etkisiyle birikintinin yüzey seviyesinde yükselme olur. Bu su zamanla yaùmurun etkisiyle birikip at×l×r. Ancak yer alt× için bu gözlemlemeyi yap- mak kolay deùildir. Bu iülemi yapmak için ayr×ca ekipman ve tecrübe gerekir. Bunu baüarabilmek için en s×k faydalan×lan yön- tem yer derinliùine bir delik açmakt×r. Bu delme iülemi yer alt× katmanlar×, toprak tipleri ve yer alt× üekilleri hakk×nda de- ùerlendirme yapmaya olanak tan×r. ûekil 4 .17’ i inceleyiniz. hepsini yan×tlayacak çözümler bulmak bazen oldukça güçtür. Bu durumda uygulanabilecek en etkili çözüm, elde edilen test sonuçlar×n× ve bilgiler labo- ratuarda ortam×nda gözden geçirmek olur. Yer alt× suyunun miktar×n×n belirlenmesin- de iki önemli etken vard×r: 1. Geçirgenlik katsay×s× , K faktörü, 0.09 m 2 toprak için de bulunan suyun litre cinsinden miktar×d×r. ûekil 4.18’ e bak×n×z. ûekil 4.16. Yer alt× suyu kaynaklar× ûekil 4.17. Zemin yap×s×, su yüzeyi ve kaya koüullar×n× gösteren sondaj sonucu 2. Ak×nt× suyu. Katmanlar aras×nda ha- reket halinde bulunan sudur. Bu tip sular küçük dereler olabildikleri gibi, büyük çapl× ×rmaklar da olabilirler. Ak×ü tek yönlü ve sabittir. Akan suyun yüzeyindeki su tabakas× ak×ü yönün- deki toprak direncinden dolay× asla sabitlenmez-dengelenmez. Yüzey al- t×nda hareket halinde bulunan suyun miktar×, katmanlar aras×ndaki taüma- ya baùl× olarak deùiüir. Bölgeye baùl× olara, yer alt× ak×ü miktarlar× deùiüir. x Çevre incelemesi Analitik araüt×rmala- r×n temeli maliyete ve uygulanabilirliùe dayan×r. Yap×n×n yeri teknik olarak an- cak; maliyetinin ve uygulanabilirliùinin optimum olduùu koüullarda onaylan×r. Yer alt×nda, yap×n×n yak×n×nda bulunan çevresel faktörler( boüluklar, kayal×klar, su birikintileri vs) göz önüne al×n×r. Yer üstündeki yeryüzü üekilleri ve koüul- lar× direkt olarak, kolayca gözlemlenebilir. Yer alt×nda bulunan kayalar, yap×ya destek olma konusunda iyi olmalar×na raùmen hafriyat maliyetleri yüksek olmas× nede- niyle kullan×ma güçlük ç×kart×rlar. yap×n×n bulunacaù× bölgedeki toprak tipide belir- leyici bir faktördür. Yoùunluùu düüük olan, boüluklu toprak tipleri yüklenmeye daya- namayacaklar× için tercih edilmezler. Ayr×ca, yer alt× sular×n×n varl×ù× problem- lere sebep olur. Yer alt× suyunun yüksel oluüu toprak direncinin düümesine sebep olacaù×ndan, yap×n×n temelinin güçlendi- rilmesi için ekstra maliyete neden olurlar. x Yer alt× suyunun kapasitesine ka- rar verilmesi úlk drenaj sistemlerinin tasar×m×nda, at×m× yap×lacak yer alt× yüzey tabakas× suyunun miktar×na ka- rar verilmesi gerekiyordu. Bunun için yap×lan zemin testleri genel anlam×yla, zemin ve inüaat mühendislerinin kont- rolünde yürütülür. Bu testler, ak×ükan karakteristiùinin çözülmesi ve hidrolik formülasyonlar×n uygulanmas×yla ya- p×l×r. Mevcut koüullar× formüle edecek birçok parametre vard×r ve bu durumda ûekil 4.18. K faktörü konseptinin kesit alan× göstermesi 2. úletkenlik katsay×s×. Q faktörü,gün içinde s×n×rlar× belirlenen alana giriü yapan litre cinsinden su miktar×d×r. Ön kaz× metodu topraù×n ak×üa karü× olan direncine engel olduùu için, yer alt× suyu miktar×n×n ölçümündeki en geçerli yol ola- rak bilinir. Ayn× zaman da bu metot, yap×n×n mü- teahhidine yer alt× suyu drenaj tasar×m sistemi ile ilgili ekstra maliyete sebep ol- duùundan en pahal× metot olarak bilinir. Q doùrudan bulunurken, K × hesaplarken aüaù×daki eüitliklerden faydalanmak ge- rekir. Eüitlik 4.6 H×z= Q/alan, , Eùim= Yükseklik etkeni