Tesisat Dergisi 230. Sayı (Şubat 2015)

MAKALE 98 Tesisat Dergisi Say× 230 - ûubat 2015 Su hareketi, çat×lar ve park alanlar× gibi su geçirmez yüzeyler boyunca, çimenlik ve aùaçl×k gibi emici yüzeylerden daha h×z- l×d×r. Borudaki h×z× bulmak için genellikle ak×ü süresi Manning Formülü kullan×larak hesaplan×r. Eùer h×z ve ak×ü aral×ù× bili- niyorsa, süre hesaplanabilir. Sistemdeki ak×ü× o s×rada etkileyen yaùmur yoùunlu- ùunu (en az 10 dk.) hesaplamak için kon- santrasyon süresine ihtiyaç duyulur. Yaùmur yoùunluùu (I) olan Rasyonel Yön- tem uygulamas×, yaù×ü×n ortalama yoùun- luùunu anlatmada zaman konsantrasyonu için verilen s×kl×k (t c ) ile kullan×lmal×d×r. Tasar×m s×kl×ù× seçimi ile ilgili faktörler hala tart×ü×lmaktad×r. 1 y×ldan 10 y×la kadar olan s×kl×klar genellikle korumaya al×nan konut yap×larda kullan×l×r. Daha yüksek deùerli bölgeler için 10 y×ldan 20 y×la kadar veya daha uzun dönüü periyot- lar× s×kl×kla seçilir. Bölgesel durumlar ve yöntem çoùunlukla bu tasar×m kriterlerini seçmede belirtilir. t c ve yaùmur s×kl×ù× belirlendikten sonra yaùmur yoùunluùu (I) Tablo 4.11 ’den elde edilebilir. Tablo 4.15 ’de listelenenlerden farkl× deùerler için yaùmur yoùunluùu ge- nellikle, ûekil 4.15 ’de gösterildiùi gibi ta- sar×m alan× için bir tak×m yaùmur yoùun- luùu – zaman – s×kl×k eùrileri kullan×larak elde edilir. Yan alan tam olarak gösterilen eùrilerin bir yerleüim plan× ile ilgili uzakl×k olabilir ve tahliye borusu giriüini gözden geçirmek için sadece daha yüksek seviyelerden akabilen su üeklinde not edilir. Toplam yan alan özel- lik çizgilerinin daha ilerisine uzayabilir. c. D×ü Boru Tesisat× ve Giriüler Tasar×mc× mevcut ana yaùmur suyu ka- nal×n×n yerinin, derinliùinin ve boyutunun bulunduùu çizimleri incelemelidir. Yerel yöneticiler yaùmur suyu kanallar×n×n ka- pasite testlerinin incelikle yürütmelidir. Yaùmur suyu kanallar× yeterli olmad×ù×nda, ak×ü kontrolü yap×larak yard×mc× drenaj kanallar× ile at×m yap×l×r. Yard×mc× yaùmur drenaj kanallar× aç×l×rken de, borulama sisteminin bütün ekipmanlar× göz önünde bulundurulmal×d×r. D×ü boru çap× minimum 10 inç(254 mm) ol- mal×d×r. Aksi takdirde boru içindeki ak×ükan h×z×n×, yerel yasalara göre minimum 0.61- 0.91 m/s ve maksimum 9,1 m/s h×z aral×- ù×nda tutmak gerekir. Manning denklemine baùl× olarak, Tablo 4.15 ’e göre d×ü boru çap× hesab× yap×l×r. Karadan aktar×lan ak×ü süresi, boru içindeki toplam ak×ü süresine eklenmelidir. Borudaki ak×ü süresi, borunun iki noktas× as×ndaki mesafenin ak×ü h×z×na bölünmesiyle bulunur. Boru boyutu, mevcut yaùmur suyu kanal×n×n boyutuna ve izin ve- rilebilir eùime baùl× olarak belirlenir. Yaùmur suyu drenaj sisteminin 3 ana giriüi vard×r. Bunlar; 1. Drenaj giriüleri. Yap×lardan at×lan yaù- mur sular×, baz× alanlarda bulunan tortu ve döküntü at×klar×. 2. Toplama çukurlar× . Çöküntünün bek- letilip at×ld×ù× drenaj giriüleridir. Kap- lanm×ü alanlarda yer al×r ve dikkatli bak×m gerektirir. 3. At×k su kapaklar×. Boru giriü baùlant×- s×n× kolaylaüt×rmak için, giriü ve ç×k×ü noktalar× aras×nda 0.61 m den fazla yükseklik fark× bulunan yerlerde at×k su kapaklar× kullan×lmal×d×r. Toplama çukurlar×, drenaj giriülerinde toplama alan×n×n iki kat×na eüit olacak aç×kl×kta bir süzgeç bulunmal×d×r. Birik- meye engel olabilecek üekilde, eü yükselti eùrileri kullan×larak tasar×m yap×lmal×d×r. Park alanlar× ve yollarda bulunan drenaj giriülerinde ak×üa engel olacak at×klar×n girmemesi için koruyucular(örneùin yap- rak tutucu vs) bulunmal×d×r. Bu tip ×zga- ra giriüleri, drenaj kapasitesinde düüüüe sebep olur. Sokaklarda bulunan drenaj giriüleri ise, sokaklar×n birleüme noktala- r×nda oluüabilecek maksimum ak×üa göre kald×r×m taü× yüksekliùinin 2/3 üne ç×ka- cak yükseklikte su oluklarda birikmelidir. Sokak oluklar×n×n sürtünme katsay×s× 0.015 olmal×d×r. Siperler kullan×l×rsa, kendi aralar×nda kurulan baùlant×y× karü×layabi- lecek geniülikte olmal×d×r. Drenaj giriüleri- nin yerleri, yol kenar×nda yürüyecek olan yayalara su s×çramas×na imkân verme- yecek üekilde belirlenmelidir. Çimlendiril- miü alanlardaki drenaj giriüleri de, bu tip alanlardan üstü kaplanm×ü alanlara ak×ü×n olmas×na engel olacak biçimde belirlen- melidir. Ayr×ca, bitiüikte bulunan binalara pozitif eùim içinde yerleütirilmelidirler. Gi- riü kapasiteleri, 0.14 m 3 /s olacak üekilde k×s×tland×r×lm×üt×r. Giriüler aras×ndaki mak- simum mesafe ise 91.4 m olmal×d×r. Yaùmur suyu kanallar×na ait menfez bo- rular×n×n iki ucu da aç×k bulunmal×d×r. Genellikle, dere yataù× ve hendeklerde yer al×rlar ve sokaù×n bir taraf×nda bulunan suyu diùer tarafa taü×mak için kullan×l×rlar. Menfez giriüleri ve ç×k×ülar× 0.61 m uzunlu- ùunda duvarlardan yap×lmal×d×r. Yer Alt× Drenaj× Yer alt× drenaj×n×n önemi konusunda üim- di kadar yeterli vurgulama yap×lmam×üt×r. Her sistem, bir problemi çözmek için özel bir tasar×m ister. Örneùin baz× sistemler yatak direncinin kayb×ndan oluüabilecek erozyona karü× önlem almak için kurulur- lar; baz×lar× ise bina temlerinin hidrostatik bas×nç karü×s×nda yükselmelerine engel olmak için yap×lm×üt×r. Yer alt× drenaj sis- temlerinin kurulmas× için bir baüka örnek ise, yer alt×nda kalan bina temellerinin ve duvarlar×n×n yer alt×na olan ak×üa baù- l× olarak ×slanmas×n× engellemektir. Her durumda, bu sistemlerin amac× yer alt×na gitmesi gereken suyun yükselip binalara ulaümas×na engel olmakt×r.