Tesisat Dergisi 219. Sayı (Mart 2014)

TEKNúK BúLGú 84 Tesisat Dergisi Say× 219 - Mart 2014 Fan-Coil Üniteler ’in Avantajlar× Mahal içi tipi iklimlendirme ünitelerinin fi- ziksel ve kapasite aç×s×ndan küçük olanlar× genelde fan-coil ünite olarak adland×r×l×r. úç tip ünitelerden en büyük farkl×l×klar×; kolay ve dekoratif monte edilebilmelerinin yan×s×ra kar×ü×m veya taze hava damper kontrolünün olmay×ü×d×r. Fan-coil üniteler apartman, ofis, hastane ve otel odalar× gibi tek zonlu alanlar×n ×s×t×lmas× ve/veya soùutulmas× için kullan×l×r. Tipik bir fan-coil ünite; fan, filtre, ×s×t- ma-soùutma serpantini ve yoùuüma tava- s×ndan oluüur. Fan-coil üniteler; • Montaj tiplerine göre: tavan tip, döüeme tip • Kaset yap×lar×na göre: kasetli tip, gizli (kasetsiz) tip ve kanall× tip • Batarya yap×lar×na göre: 2 borulu, 4 borulu • Fan devirlerine göre: çok devirli, deùiüken debili • Ak×ükan tipine göre (×s×tma): s×cak su, k×zg×n su, buhar, elektrikli • Ak×ükan tipine göre (soùutma): so- ùutulmuü su, direk genleümeli olarak katagorize edilebilirler. Otomatik kontrol aç×s×ndan fan-coil üniteler iki borulu ×s×tma, iki borulu soùutma, iki bo- rulu ×s×tma/soùutma ve dört borulu ×s×tma/ soùutma olarak genellenebilir; iki konumlu (on-off) veya oransal olarak kontrol edilirler. Yanda bulunan resimde tipik bir açma-ka- pama, yaz-k×ü seçim ve fan üç devir kontrol anahtarl× fan-coil termostat× (iki konum kontrollu) görülmektedir. úki konumlu fan-coil termostatlar× ister elektro-mekanik, ister elektronik olsun genelde ×s×l geri besleme fonksiyonuna ve bazen de gece s×cakl×k düüümü yapabilme (termostat üzerindeki veya d×ü×ndaki harici elektromekanik veya digital zaman programlay×c× vas×tas× ile) ölçülen mahal s×cakl×ù×n× digital veya analog olarak gös- terebilme yeteneklerine sahiptirler. Kontrol edilen oda s×cakl×ù×ndaki s×cakl×k deùiüimlerini olabildiùince aza indirgemek için ×s×l geri besleme fonksiyonu kullan×l×r. Is×tma kontrolü modunda iken termostat içinde hissedici elemana yak×n monte edilmiü olan ve sabit ×s× üreten bir ×s×t×c× eleman vas×tas×yla; termostat×n anahtar- lama aral×ù×ndan 5,5K daha yüksek ×s× üre- tilir. Oda s×cakl×ù× sabit durumda iken bile termostat aç-kapa yapmaya devam eder. Oda s×cakl×ù× termostat ayar noktas×na eüit olduùunda; anahtarlama darbeleri açma ve kapama için ayn× ( kontrol faktörü E=0,5) zaman boyutuna gelir. Oda s×cakl×ù× biraz artt×ù×nda; açma darbesi zaman× k×sal×r, ka- pama darbesi zaman× uzar. Böylelikle yak- laü×k oransal band× Xp=3K ve maksimum kontrol sal×n×m× Xp/2 olan quasi-continuous oransal kontrol sonucu elde edilir. S×cakl×k sal×n×mlar× ise zaman sabitine baùlant×l× olarak 0,1 ile 0,5K aras×nda deùiüir. 1. Fan Kontrolü (iki konumlu) Ülkemizde ekonomik yat×r×m ve kolay iületme aç×s×ndan en yayg×n olarak kul- lan×lan fan-coil kontrolü olan bu yöntem- de, iki borulu ×s×tma ve/veya soùutma serpantininden ×s×t×c×-soùutucu ak×ükan, mevsimlere göre sabit debide dolaü×r. Oda veya dönüü havas× s×cakl×ù×na baùl× olarak oda termostat×; fan×n çal×ü×p dur- durulmas×n× iki konumlu olarak temin eder. Konfor ve kullan×m zamanlar×na baùl× olarak kullan×c×-iületmeci fan×n hangi devirde (düüük-orta-h×zl×) çal×üacaù×na ve hangi mevsimde (yaz-k×ü) olduùuna karar verir ve gerekli ayarlar× termostat üzerinden manuel olarak gerçekleütirir. Bu uygulaman×n en büyük dezavantajlar×, fan oda s×cakl×ù×na baùl× olarak durdurulduùunda, ×s×tma veya soùutma periyodunda fan-coil ünitenin bir konvertör veya radyatör gibi davran×p gereksiz yere mahale ×s× enerjisi vermeye devam etmesi ve yük enerji talebi olmad×ù× durumlarda bile ×s×t×c× soùutucu ak×ükan×n kaynak ile yük aras×nda tam debi olarak sirküle ediyor olmas×d×r. 2. úki Borulu Is×tma veya Soùutma Kontrol Vanal × (iki konumlu) Oda-mahal s×cakl×ù×na baùl× olarak, fan- coil termostat× ak×ükan devresi üzerindeki iki yollu veya üç yollu elektrik senkron motorlu, termal, selenoid veya pnömatik tahrik üniteli vanaya kumanda eder. Bu sayede mahal veya odan×n yük deùiüimle- rine uygun olarak ×s×tma/soùutma enerjisi kullan×l×r. Konfor ve kullan×m zamanlar×na baùl× olarak kullan×c×-iületmeci fan×n hangi devirde (düüük-orta-h×zl×) çal×üacaù×na ve hangi mevsimde (yaz-k×ü) olduùu×na karar verir ve gerekli ayarlar× termostat üzerinden manuel olarak gerçekleütirir. Baz× uygulamalarda yaz-k×ü kontrol modu çevrimi; termostat üzerindeki manuel seçici anahtar yerine, fan-coil giriü borusu üzerine tak×lan kelepçeli tip yaz-k×ü çevrim termos- tat× (kontrol noktas× fabrikasyon 25-35°C aras×nda olan) sayesinde otomatik olarak saùlanmaktad×r. Aytek Soùutma