Tesisat Dergisi 219. Sayı (Mart 2014)

TEKNúK BúLGú 155 Tesisat Dergisi Say× 219 - Mart 2014 * Yazar: Alper ÇELEBI ABB Alçak Gerilim Ürünleri DIN Ray× Ürünleri Ürün Müdürü daù×t×m panosuna Tip 1 Aü×r× Ak×m Koruma Cihaz×n×n monte edilmesi hiçbir fayda saùlamaz ve önemli bir maliyet art×ü×na yol açacakt×r: yani hiçbir zaman devreyi koruyamayacakt×r. “Bir parafudurun korunmas× için kartuü sigortalar kullan×lmal×d×r, otomatik sigortalar uygun deùildir” Bu da bir “üehir efsanesi”dir. Baz×lar×na göre bir devre kesicisine seri baùlanan deüarj ak×m×n×n taü×d×ù× endüktans, para- fudurun verimini azaltmaktad×r. Ancak doù- rusu üudur ki, parafudur standard× olan IEC 61643-11’de anlat×ld×ù× üzere,her üretici parafudur önüne koordinasyon kurallar×na uygun olarak seçilecek koruma kesicisini sunmal×d×r. Koruma kesicisinin ak×m kade- mesi laboratuvarda farkl× parafudurlar ve koruyucu cihaz kombinasyonlar× denenerek gerçekleütirilmektedir. ABB, ürünlerinin ço- ùunda otomatik sigorta veya kartuü sigorta kullan×m imkân×n× sunmaktad×r. Peki ya endüktans ne olacak? Hepimizin bildiùi üzere bir bobinin endüktans× frekansa baùl×d×r; bir otomatik sigortan×n endüktans×n×n atmos- ferik olaylar s×ras×ndaki tipik frekanslar×n×n (pek çok kHz deùerinde) göz ard× edilebilir seviyede olduùunu göstermek için laboratu- arda yap×lacak bir kaç test yeterlidir. “Y×ld×r×m düütüùünde ve parafudur bir kez koruma yapt×ù×nda daima deùiütirilmelidir” Hay×r, parafudurlar “kullan-at” deùildir. Ayr×ca, öyle olsa bile, f×rt×na s×ras×nda çok say×da atmosferik deüarj meydana geleceùi için parafudur tamamen etkisiz hale gelebilecektir. Gerçekte parafudurlar nominal deüarj ak×mlar×na maruz kald×klar× takdirde en az 15 defa hiç kullanmam×ü gibi, eksi haline dönecek üekilde tasarlanm×üt×r. ústatistiksel olarak atmosfer olaylar×n×n baülatt×ù× deüarj ak×m×n×n nominal ak×mdan daha az olduùu dikkate al×nd×ù×nda parafudur “kullan×m ömrü sonuna” ulaü×ncaya kadar koruma yapabilir (triplenebilir). Bu nedenle para- fudurlar her gün monte edilmekte, ancak kullan×m ömrünün sonuna gelmiü bir kartuü deùiüikliùi nadiren görülmektedir. “Tip 2 parafudurlar, varistörden baüka birüey deùildir...” Varistör, tüm Tip 2 parafudurlar×n temel bir bileüenidir, ancak varistörlerin iyileütirmesi gereken iki özelliùi olduùunu unutmamal×- y×z: k×sa devrede kullan×m ömürleri sona erer ve küçük bir sürekli ak×m geçirirler. K×sa devrenin varistör ömrü üzerindeki etkilerini önlemek için parafudurun içine küçük, temel bir eleman ilave edilmiütir: bu eleman, aü×r× ×s×nma durumunda varistörü üebekeden izole eden, parafudurun güvenli bir kullan×m ömrü sonunu temin eden bir termal ay×r×c×d×r. Endirekt temas riskini içerebilen daimi toprak ak×m×n× önlemek için baz× Tip 2 parafudurlara deüarj ak×m× toprak iletkenine doùru yönlendirmek için tasarlanan N-PE modülü bir varistör ile deùil, PE’ye doùru ak×m ak×ü×n× kal×c× bir üekilde önleyebilen bir gerilim anahtarlama tipi eleman (örneùin spark gap teknolojili bir eleman) ile gerçekleütirilmektedir. Tüm ABB OVR T2 1N ve 3N Aü×r× Ak×m Koruma Cihaz- lar× bu teknolojiyle gerçekleütirilmektedir. “Uzak gösterge sinyalizasyon kon- taù× parafudurun kesintiye uùrad×ù× bilgisini iletir” Hay×r, sinyalizasyon kontaù× sadece pa- rafudurun kullan×m ömrünün sonuna ulaüt×ù×nda kontak verir. Korumas×z daù×t×m panolar× için çok yararl×d×r; bu bilgi örneùin kullan×m ömrü sonunda gecikmeden kar- tuüu deùiütirmek ve aü×r× ak×mlara karü× yeniden koruma saùlamak için kullan×labilir. “Alternatif ak×m için tasarlanan bir parafudur doùru ak×m için de kul- lan×labilir; sadece anma geriliminin ¥2 ile çarp×lmas× yeterlidir” 400 V’de alternatif ak×ma yönelik pek çok parafudurun hiçbir uyar× olmaks×z×n 600 V DC’de fotovoltaik için parafudur olarak kulla- n×lmas×n×n alt×nda bu düüünce yatmaktad×r. ABB’nin bu konudaki tutumu daima çok aç×k ve kesin olmuütur: varistörler, er ya da geç k×sa devre olurlar ve doùru ak×mda bir k×sa devreye müdahale edilmesi alternatif ak×ma oranla çok daha zordur. Bu nedenle alternatif ak×m için tasarlanan bir parafudur- daki termik ay×r×c×n×n bu cihaz bir fotovoltaik sistememonte edildiùinde de ay×rma iülemini gerçekleütireceùi garanti edilemez. UTE C 61 740-51 uyar×nca imalatç×, ürünleri Doùru Ak×mkoüulu alt×nda test ederek, parafudurun özgül Doùru Ak×m özelliklerini beyan etmeli- dir. ABB’nin özellike fotovoltaik uygulamalar için ürettiùi OVR PV serisi parafudurlar DC uygulamalarda tercih edilmelidir.