Tesisat Dergisi 219. Sayı (Mart 2014)

TEKNúK BúLGú 154 Tesisat Dergisi Say× 219 - Mart 2014 Parafudurlarla úlgili ûehir Efsaneleri Alper ÇELEBú* Günümüzde parafudurlar× her gün kullan- maktay×z ancak yine de konu ile ilgili pek çok üehir efsanesinin yol açt×ù× endiüe ve üüpheleri taü×yoruz. ûimdi bu üehir efsane- lerinden birkaç×na bakarak bunlar× daha iyi anlamaya çal×üal×m. “Bir parafudurun deüarj ak×m×, bu- lunduùu panonun k×sa devre ak×m×na gore seçilmelidir” Bu inanç bir yanl×ü anlaü×lmadan kaynak- lanmaktad×r. Bir panonun k×sa devre ak×m× ile parafudurun deüarj ak×m×n×n her ikisi de kiloamper olarak ölçülmektedir. Ancak k×sa devre ak×m× normalde 50 Hz frekansl× bir sinüs dalgas×na sahipken, parafudurun de- üarj ak×m× ise sadece birkaç mikro saniyelik çok k×sa darbeler biçimindedir. Dolay×s×yla bir k×sa devrenin sahip olduùu enerji (l2t) ile deüarj×n enerji içeriùi bile birbirinden çok farkl×d×r. Bu yanl×ü anlaü×lma giderildikten sonra panonun, Isc oran× ile bir parafudurun deüarj ak×m× aras×nda bir iliüki olmad×ù× aç×kça anlaü×lmaktad×r. Peki, o zaman, parafudurun deüarj ve darbe ak×m×n× nas×l seçmeliyiz? Göründüùünden çok daha kolay: -Tip 1 için seçilmesi gereken hiçbir üey yoktur, deùer IEC 62305 Standard× taraf×ndan belirlenmektedir: neredeyse tüm parafudurlar kutup baü×na 25 kA de- ùere sahiptir ve bu nedenle yürürlükteki Standartlar×n öngördüùü en kötü durum için donat×lm×ülard×r; -Tip 2 için ise anma deüarj ak×m× (ln) için IEC 62305 Standard×nda öngörülen deùer 5 kA’d×r, bu nedenle bir Tip 2 Aü×r× Ak×m Koru- ma Cihaz× en az 5 kA ln’ye sahip olmal×d×r. Pratik nedenlerden ötürü yeterince uzun bir kullan×m ömrünün temin edilmesi için mutlaka en az 20 kA’lik. ln deùerindeki bir parafudurun seçilmesini öneririz. “ 400 V AC gerilime sahip bir üç fazl× sistemde anma gerilimi 400 V AC olan bir parafudur kullan×lmal×d×r” Diùer bir yanl×ü. Tip 1 ve Tip 2 aü×r× parafu- durlar üebeke ve toprak aras×na baùlamak üzere yani koruyacaù× ekipmana paralel olarak baùlanacak üekilde tasarlanm×üt×r, seri olarak baùlanamaz. Bu nedenle, bir parafudurun “anma gerilimi” aktif iletkenler (faz ve nötr) ile toprak iletkeni aras×nda ölçülen deùerdir. Nötr faza sahip olan veya olmayan 400 V üç fazl× bir üebekede bu gerilim daima 230 V’a eüit olacakt×r. Anma gerilimi Un 400 V olan parafudurlar×n kul- lan×lmas×n× gerektirecek tek istisnai durum IT üebekelerdir: bu sistemlerde birinci toprak ar×zas× durumunda güç beslemesinin otomatik olarak kesilmesi öngörülmemek- tedir. 230 V gerilime sahip bir parafudur anma geriliminden çok daha yüksek bir faz/toprak gerilimine maruz kalacakt×r ve bu nedenle bir ar×za veya yang×n tehlikesi ortaya ç×kacakt×r. “Bir ana daù×t×m panosunda daima en iyi seçenek Tip 1 parafudurun kullan×lmas×d×r” Duruma göre deùiüir. Çok büyük bir devlet binas×nda veya bir sanayi tesisinde CEI 81-10 uyar×nca yap×lacak risk analizinde muhtemelen bir paratoner veya Faraday kafesi gibi bir ‘Y×ld×r×m Koruma Sisteminin’ montaj× öngörülecektir. Bu durumda binaya çarpan y×ld×r×m×n vereceùi hasardan koruma için Tip 1 parafudurun kullan×lmas× gerekecektir. Y×ld×r×m Koruma Sistemi kurulmam×ü ve direkt y×ld×r×m riski olmayan binalarda ana