Tesisat Dergisi 206. Sayı (Şubat 2013)

MAKALE 96 Tesisat Dergisi Say× 206 - ûubat 2013 elemanlar× da UL/FM standartlar×na uygun olabilmektedir. TS EN 12845 Nedir? bu k×sm×nda TS EN 12845 “Sabit Yang×n Sön- dürme sistemleri: Otomatik Sprinkler Sistem- leri Tasar×m, Montaj ve Bak×m” standard×n×n yang×n pompas× ve yang×n pompa sistemleri ile ilgili k×s×mlar× deùerlendirilecektir. Pompalar, aüaù×da verilenlere uygun olarak gerekli asgari gücü temin edebilen elektrik veya dizel motorla çal×üt×r×lmal×d×r: a) Aü×r× yükleme yap×lmayan karakteristik güç eùrili pompalar için, güç eùrisinin tepe noktas×ndaki gerekli azami güç b) Karakteristik güç eùrisi art×ü gösteren pompalar için, NPSH deùerinin 16 m’ye eüit olmas× için gerekli debiye ulaüt×ù×ndaki güç deùeri al×n×r. Yatay durumdaki pompa gruplar×n×n pompas× ile pompay× harekete geçirme mekanizmas× aras×ndaki baùlant×, baù×ms×z olarak ayr×la- bilmeyi saùlayan ve su alma veya boüaltma borusunu etkilemeden pompa içlerinin muayene edilmesine veya deùiütirilmesine imkân veren tip olmal×d×r. Emme pompalar× “geri çekmeli tip” olmal×d×r. Borular pompadan baù×ms×z olarak desteklenmelidir. úki pompan×n montaj×n×n yap×ld×ù× yerde, her biri belirlenen debileri ve bas×nçlar× tek baü×na saùlayabilmelidir. Monte edilmiü üç pompan×n bulunduùu yerlerde, her bir pompa verilen bas×nçta, verilen debinin asgari % 50’sini saùlayabilmelidir. Çoklu pompa mon- taj×n×n yap×ld×ù× tesisatlarda, elektrik motoruyla çal×üan en fazla 1 pompa olabilir. Pompa setleri için ayr×lan bölmeler, sprinkler korumal× olmal×d×r. Pompa bölmesi elektrikli motorla çal×üt×r×lan pompalar için 4ºC, dizel motorla çal×üt×r×lan pompalar için 10ºC’de olma- l×d×r. Su besleme s×cakl×ù× 40ºC ‘× geçmemelidir. Emme haznesindeki maksimum su seviyesinin pompadan düüük olmad×ù× durumlarda, pom- pan×n emme borusuna bir durdurma vanas× konulmal×d×r. Basma borusuna ise bir çek valf ve bir durdurma vanas× tak×lm×ü olmal×d×r. Jokey pompan×n kullan×ld×ù× durumda, pompa bypass hatt×yla ana hatta baùl× olmal×, giriüine ve ç×k×ü×na birer tane vana ve ç×k×ü×na çekvalf konulmal×d×r. Pompa ç×k×ü×na baùlanan konik boru, ak×ü yönünde en fazla 20ºC aç×yla geniü- leyen tipte olmal×d×r. Pompa ç×k×ü×na baùlanacak vanalar konik borudan sonra sisteme baùlanmal×d×r. Pompan×n emme k×sm× en az iki boru çap× uzunluùunda, bir düz veya konik boruya baùlanmal×d×r. Pozitif bas×nç yükü üartlar×nda, emme bo- rusunun çap×, 65 mm’den az olmamal×d×r. Pompa, istenen maksimum debide çal×üt×- r×ld×ù×nda borunun çap× 1,8 m/s ’ lik su ak×ü h×z×n× aümayacak üekilde olmal×d×r. Negatif emme üartlar×nda, emme borusunun çap× 80 mm’den az olmamal×d×r. Ayr×ca pompa istenen azami ak×üta çal×üt×r×ld×ù×nda 1,5 m/s’lik su ak×ü h×z× aü×lmayacak üekilde olmal×d×r. Birden fazla pompa setinin mon- taj×n×n yap×ld×ù× durumda, emme borular× birbirine baùlanmamal×d×r. Ana pompalardan herhangi birinin gereksiz çal×ümas×n× önlemek veya sistem bas×nc×n× sabit tutmak amac×yla bir jokey pompa kulla- n×labilir. Kullan×lacak jokey pompan×n boyutu ve özellikleri, jokey pompan×n çal×ümas× duru- munda tek bir sprinkleri bile açacak bas×nc× ve ak×ü× saùlayamayacaù× garanti alt×na al×narak belirlenir. Pompa, tasar×mlanan debide bas×nc×n % 70’in- den az olmayan bir bas×nçta, debinin %140’×n× saùlayabilmelidir. Pompa giriüinde ölçüldüùü gibi, asgari 0,5 bar’ l×k bir bas×nçta istenen azami debinin % 20’si eklenmiü debiye eüit bir debiyi bas×nç ve su kapasitesi art×r×lmam×ü su beslemesinin saù- lad×ù×n× göstermek için bir deney yap×lmal×d×r. Bu deney, üebekedeki su sarfiyat×n×n en fazla olduùu zamanda yap×lmal×d×r. Sonuçlar Önceki baül×klarda anlat×ld×ù× üzere günümüde geçerliliùi olan ve piyasada herkesin bir üekilde duyduùu temel standartlara deùindik. Bu standartlar d×ü×nda bir tak×m yurtd×ü× kaynakl× standartlar ve direktifler de bulunmaktad×r. Bu yaz× içerisinde standartlar×n sadece pompa gruplar× ile ilgili k×s×mlar×na deùinilmiütir fakat standartlarda pompalar d×ü×nda tesisat elemanlar×, kontrol ünitelerinden de bahsedil- mektedir. Ayr×ca TS EN 12845 Standard×nda yaùmurlama sistemleride detayl× olarak anlat×lmaktad×r. úncelenen tüm standartlar belirli oranlarda birbirine benzerken baz× konularda farkl× de- ùerler sunabilmektedir. Piyasada genel olarak müüterilerde oluüan hangisini kullanmal×y×z gibi sorular×n en temel cevab× güvenliktir. Standart- larda anlat×lan tümmaddeler ilk olarak güvenlik konusunu iüaret eder ve yang×n durumunda ihtiyaç duyulan su teminini sorunsuzca vermeyi amaçlar. Müüterilerin ilk olarak yapmas× gere- ken bu standartlardan birine uygun bir sistem kurmas×d×r. Amac×m×z güvenlik olduùu için nor- mal santrifüj pompalardan oluüan, direktiflere uygun olmayan, eksik özellikli kontrol üniteleri kullanan yang×n gruplar×ndan ve sadece fiyat× gözönüne alan firmalardan kaç×nmal×y×z. Proje ve üartname haz×rlayan kiüilerin bu standartlar× çok iyi incelemesi ve masraftan kaç×narak ürün temin etmek yerine, mutlaka güvenlik konusunu ön planda tutmalar× gerekmektedir. Kaynaklar [1] “Binalar×n Yang×ndan Korunmas× Hakk×n- da Yönetmelik”, 2009 [2] NFPA 13 “Standard for the Installation of Sprinkler Systems”, 2010 Edition, [3] TS EN 12259–1, “Sabit Yang×n Söndürme Sistemleri-Sprinkler ve su püskürtme sistemleri için elemanlar-Bölüm 1: Sprinkler” [4] TS EN 12845 “Sabit Yang×n Söndürme Sistemleri-Otomatik Sprinkler Sistemleri- Tasar×m, Montaj ve Bak×m” [5] Tesisat Mühendisliùi Uygulama Kitab×, 2001, Istanbul [6] KILIÇ, A., BECEREN, K., Yang×n Güvenliùi Ders Notlar×, 2003, [7] NFPA 20 “Standard for the Installation of Stationary Fire Pumps for Fire Protection” 2010 Edition, [8] UL 448, “Centrifugal Stationary Pumps for Fire-Protection Service” [9] FM 1319 “Approval Standard for Centri- fugal Fire Pumps” 2008 Edition