Tesisat Dergisi 205. Sayı (Ocak 2013)

110 Tesisat Dergisi Sayı 205 - Ocak 2013 MAKALE Örnek bir MRS test raporu İşaret İstenen en küçük kuvvet (MRS) MPa PE 100 PE 80 PE 63 PE 40 10,0 8,0 6,3 4,0 Basınç etkisiyle patlamış bir örnek Düzgün olmayan bir dağılım Düzgün olan bir dağılım gerekmektedir. Burada bahsedilen tip testleri, o hammaddenin, su boruları standartlarının 1. Bölümü olan TS 418-1 EN 12201-1 standar- dının gereklerini karşıladığının görülmesidir. Bu standart, PE boru üretiminde kullanılacak olan hammaddenin özelliklerinin neler olması gerektiğini belirtmektedir. Bu kapsamda hangi testlerin yapılmış olması gerektiği, rehber standart olan TS 418-7 CEN TS 12201-7 stan- dardında tablolar halinde verilmiştir. Burada en çok dikkat edilmesi gerekli husus, bu testler içerisinde malzemenin hangi sınıfta olduğunu belirleyen (PE100, PE 80 gibi) “Sınıflandırma (MRS)” testidir. PE malzemenin sınıflandır- masının yapılacağı tek test budur. Bu test, numune olarak hazırlanmış birçok miktardaki PE borulara, TS EN ISO 9080 standardına göre, farklı sıcaklık değerlerinde min. 9000 saat (bir yıldan fazla) süreyle uygulanan testlerdir. Örnek olarak, siz PE100 malzemenin kullanılması gerekliliğini şartnamenizde belirmişseniz, size üretilecek PE boruların hammaddesinin PE100 olup olmadığının belirleneceği tek test bu testtir. Sertifika üzerindeki değer PE100 için min. 10 olmalıdır. Bu testin, tip test raporları içerisinde olup olmadığı özellikle kontrol edilmelidir. her çapa ait tip testlerini ( rehber standart olan TS 418-7 CEN TS 12201-7 standardında tablo halinde verilen) yapmış ve dosyalamış olması gerekmektedir. 4. Bu Hammaddeyle Üretilen Pe Borulara, Standartta İstenen Testlerin Yapılması ve Bu Testlerin Yeterli Sıklıkta Yapıldığının Kontrolü PE boru üreticisi bir firma, üretmiş olduğu her çapa ait parti testlerini, rehber standart olan TS 418-7 CEN TS 12201-7 standardındaki ilgili tabloda belirtildiği şekilde yeterli sıklıkta yapmalıdır. Bir çapa ait testleri bir defa yapmak her zaman için yeterli olmayabilir. Aynı çapta da olsa bir üretim, bir haftalık süreyi geçtiği zaman bu testlerden bazıları tekrarlanmalıdır. Aynı çap üretilirken hammadde değiştiği zaman bu testlerin tamamı yeniden yapılmalıdır. Aynı çapta da olsa farklı hatlarda üretilen boruların testleri ayrı ayrı yapılmalıdır. Burada talep edilmesi gereken deneyler, hem PE boruların parti testlerini içermeli, hem de hammaddenin bazı testlerini kapsamalıdır. Sadece parti deneylerinin yapılmasının yeterli olduğunu düşünerek, hammaddeye ait bazı testler yaptırılmadığında, PE borularda olması gereken bazı özelliklerin mevcut olmaması durumunda bu hususlar görülemeyecektir . Halbuki, standart serisinin 2. Bölümü olan PE borular standardının ilgili bölümünde, yukarıda da bahsettiğimiz şekilde “Pe Boru Üretiminde Kullanılacak Hammadde, TS 418-1 12201- 1 Standardına Uygun olmalıdır” ifadesi mevcuttur ve hammaddenin de uygunluğunun kontrol ettirilmesi zaruridir. Örnek olarak, siyah bir PE boru, parti testlerini geçmiş olsa bile, içerisinde yeterli miktarda “karbon siyahı” olmadığında (ki bu test parti testlerinde olma- dığından yapılmayacak ve görülemeyecektir.), sahada depolama şartlarında UV ışınlarına karşı yeterli koruma sağlayamayacak ve depolama şartlarında PE malzemenin özellikleri negatif yönde değişecektir. İlk yapılan basınç testleri olumlu geçmiş olsa dahi, sahada bekleme şartlarında PE malzeme içerisinde UV ışınları- na karşı koruyucu katkı malzemeleri olmadığı zaman PE malzeme bozulmaya başlayacak ve belli bir süreden sonra sahadan alınan borular basınç testlerini geçemez hale gelecektir. Karbon siyahı (siyah borular için) veya pigment (mavi borular için) dağılım derecesi testi yapıl- mamış olduğunda da, karbon siyahı taneleri veya pigmentler, topaklaşma sonucu çok büyük Kabul işlemleri için PE borulara yaptırılması gereken deneyler: Kabul İçin Yaptırılması Gereken Deneyler Deney Metodu Asgari Kalite Şartı Kopma Uzaması Deneyi TS EN ISO 6259-1 Min. %350 Sabit sıcaklık altında iç basınca mukavemet TS EN ISO 1167 80°C – 165 saat Deney Süresince Hasar Oluşmamalıdır Yoğunluk TS EN ISO 1183-1 Min. 930 kg/m3 Erime Akış Hızı (MFR)-Hammadde TS EN ISO 1133 (0,2 – 1,4) gr / 10 dakika Erime Akış Hızı (MFR) PE Boru TS EN ISO 1133 Hammadde MFR değerinden max. ± %20 fark. Yükseltgenme İndüksiyon Süresi (OIT) TS EN 728 Min. 20 dakika Karbon Siyahı veya Pigment Dağılım Derecesi ISO 18553 Max. Derece 3 Karbon Siyahı Miktarı (Sadece Siyah Borular İçin) ISO 6964 %2- 2,5 Bu test aynı zamanda, regresyon eğrisiyle, PE borunun ömrünün min. 50 yıl olarak be- lirlendiği testtir. 3. Bu Hammaddeyle Üretilmiş Pe Borulara Yapılmış Tip Test Raporları (Boru Firması Tarafından Yapılmış) Boru üreticisi bir firma, bir hammaddeden üre- tim yapmaya başladığı zaman, üretmiş olduğu